En dan is er Trump (2). De oligarch kiest zijn vrienden

Dit is het tweede artikel rond de verkiezing van Donald Trump als nieuwe president van de VS. Zijn binnenlandse bondgenoten, de rol van de Amerikaanse ‘schaduwstaat’ en de wereldwijd verscherpte tegenstellingen.

Kees van der Pijl

Het Westen verliest al langere tijd economisch terrein en probeert dat te compenseren met de inzet van geweld. Dit geweld bestrijkt een breed scala van elektronische bewaking; van inmenging in de politieke ontwikkeling via ‘kleuren’-revoluties, chantage, moord en staatsgrepen; van economische oorlogvoering middels sabotage en sancties; en van militair geweld.

Hillary Clinton zou deze koers onverkort voortgezet hebben, maar bij Trump is dat minder zeker.

Is Trump dan de belichaming van een moment in de historische ontwikkeling waarop het Westen, onder Amerikaanse leiding, zijn poging opgeeft om zijn neergang met geweld te compenseren? Als dit al zo zou zijn, met de nadruk op ‘als’, dan krijgt de autoritaire, populistische kant van Trump alleen nog maar meer betekenis.

Bij velen is de opluchting zo groot dat Hillary Clinton het niet is geworden (Diana Johnstone noemt haar in haar boek de ‘Koningin van de Chaos’) … dat men van de schrik denkt dat Trump daarom wel zal meevallen.

Maar Trump is een Amerikaanse ‘oligarch’. Hij is de op 155 na rijkste man van de VS geworden met onroerendgoedtransacties, onderbetaalde arbeid, onbetaalde rekeningen en belastingontwijking.

Lees verder

Waarom vreemdelingenhaat in Nederland?

Onderstaande tekst is gebaseerd op de bijdrage van de schrijver aan het driedaagse congres Rechte Politik in Europa van de Duitse vakbond IG Metall, dat van 23 tot 25 november jl. gehouden werd in Saarbrücken. Op de eerste dag werd na de inleidingen van functionarissen van de bond (2,9 miljoen leden) een overzicht van uiterst rechts gegeven in verschillende Europese landen. Op een forumdiscussie diezelfde avond, uitgezonden door de radio van Saarland, verklaarde de vice-premier van Saarland dat haar partij, de SPD, al 150 jaar onwrikbaar vasthoudt aan de grondwaarden van mensenrechten en solidariteit. Dit laatste overtuigde echter niet alle aanwezigen en was mede aanleiding om op de tweede dag, toen Frankrijk, Nederland en Duitsland zelf aan de orde kwamen, hierop nader in te gaan. Het was een vakbondscongres dat Nederlandse navolging verdient.

Kees van der Pijl

De situatie inzake uiterst rechts in Nederland is een aspect van een veel algemenere toestand, namelijk de systeemcrisis van het liberale kapitalisme waarin het Westen zich bevindt. Wilders is daarbij maar een symptoom.

Het kapitalisme van na de Tweede Wereldoorlog was gebaseerd op een klassencompromis tussen kapitaal en arbeid. De sociaal-democratie en de vakbonden, met de toen nog bloeiende industrie, vormden de kern daarvan.

Inmiddels heeft het georganiseerde kapitalisme en de daarbij horende sociale bescherming plaatsgemaakt voor een roofkapitalisme dat de maatschappij niets meer te bieden heeft. Het gebouw van de Industriebond FNV in Amsterdam, ooit een geduchte partij in de CAO-onderhandelingen, is nu een hotel.

Lees verder

En dan is er Trump (1). De ‘opstand der horden’

Dit is het eerste artikel rond de verkiezing van Donald Trump als nieuwe president van de VS. Het behandelt de neergang van de (sociaal-) Democraten en de opkomst van de populisten. 

Kees van der Pijl

Met de overwinning van Donald Trump in de Amerikaanse presidentsverkiezingen is een nieuwe fase ingegaan van de ‘opstand der horden’ (term van de Spaanse conservatief Ortega y Gasset uit 1930). Het is een opstand tegen de mondialisering van de economie waarmee het kapitaal een eind heeft gemaakt aan de sociale bescherming door de staat en een open wereldmarkt heeft willen creëren.

Daarin stroomt het geld naar waar het ’t meest opbrengt, en stromen de mensen naar plekken waar hun arbeidskracht concurrerend is. Dat laatste ervaren degenen die nog denken of hopen dat ze beschermd zullen worden (tegen ontslag, bij ziekte of ouderdom) als een bedreiging.

In de VS was de Democratische partij lang (d.w.z. vanaf de jaren dertig) de partij die samen met de vakbonden deze bescherming leverde, zij het altijd in combinatie met  imperialistische buitenlandse politiek. Onder Bill Clinton liet de partij het eerste, de sociale bescherming, los en sindsdien is het bergafwaarts gegaan voor de Democraten.

(tabel van Jonathan Webber)

Clinton breidde de NAVO tegen alle afspraken in uit naar het voormalig Warschaupakt, En nadat Bush de ‘War on Terror’ had gelanceerd en de VS teruggetrokken had uit ontwapeningsaccoorden met de USSR resp. Rusland, zette Barack ‘Yes We Can’ Obama het Bush-programma voort met drones en een raketschild aan de Russische grenzen (‘tegen Iran’).

Lees verder

Overpeinzingen (1) Koude Oorlog is van karakter veranderd

Achter het verhullende begrippenapparaat en taalgebruik van de heersende klasse gaat vaak een waaier schuil van feitelijke tegenstellingen, vol bedreigingen én kansen. Hans Peter Gramberg, lid van het Comité van Waakzaamheid, legt deze bloot in een viertal ‘Overpeinzingen’. Hieronder behandelt hij het thema grootmachten; in de volgende afleveringen gaat het over veiligheidsideologie, islam en geloofsstrijd.

Hans Peter Gramberg

Mijn argwaan tegenover ‘het Westen’ – waar ik deelgenoot van ben – is mij (ik ben van jaargang 1948) al tijdens mijn lagereschooltijd door mijn vader meegegeven. Zijn afwijzende houding van de opstelling van het Westen in de Koude Oorlog deed mij als jochie, dagdromend, in een verzonnen ‘Russisch’ Chroesjtsjov verdedigen.

Mijn argwaan begon politieker te worden met de Cubacrisis (1962). De reactie van Kennedy c.s. op de steun van de Sovjet-Unie aan Cuba vond ik ongeloofwaardig, omdat inmiddels al zoveel NAVO-raketten in Turkije en West-Europa gericht stonden op Moskou.

En deze inmiddels politiekere argwaan zag ik in 1966 bevestigd in het rapport van Robert Scheer ‘Hoe de verenigde staten verwikkeld werd in de vietnam-kwestie’ (1965) – naar de mode van die tijd zonder hoofdletters. Het is in Nederlandse vertaling gepubliceerd als nummer 6 van Katernen 2000, van werkgroep 2000.

Sindsdien ben ik – naar eigen besef – links.

Maar ben ik altijd ook waakzaam genoeg? Het ideologisch-narratieve vertoog waarmee deze ‘onze’ maatschappij zichzelf voorstelt en de samenhang probeert te organiseren, wordt immers onwillekeurig onderdeel van je dagelijkse bewustzijn.

Lees verder

De grenzen dicht? Goed idee (1) Buitenlandse beleggingsfondsen en de vernietiging van de lokale economie

Waar rechts-populisten de grenzen willen sluiten voor vluchtelingen en arbeidsmigranten, ziet het Comité van Waakzaamheid vooral drie andere dreigingen vanuit het buitenland: speculatief kapitaal, schimmige afluisterdiensten en duistere geldstromen (naar culturele en politieke instellingen). We behandelen deze thema’s in een serie van drie artikelen.

Kees van der Pijl

De rechts-populistische en neo-fascistische roep om de grenzen dicht te gooien voor vluchtelingen en andere migranten krijgt veel bijval. Deze volksverhuizingen, die in gang zijn gezet door Amerikaanse en NAVO-avonturen in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en elders, confronteren de mensen hier met een wereldsituatie die steeds meer trekken van een onbeheersbare chaos krijgt. Als de slachtoffers van dit alles voor onze neus staan, wordt dit heel concreet en direct. Er is letterlijk geen ontkomen aan en de roep om voor hen de grenzen te sluiten, sluit hierop aan.

Heel abstract blijven daarentegen de extreem ongelijke economische verhoudingen tussen het ‘Noorden’ en het ‘Zuiden’, de speculatieve kapitaalbewegingen op de wereldmarkt en de gevolgen van klimaatverandering zoals woestijnvorming. Deze zaken staan soms in de krant, maar het is moeilijk je er iets bij voor te stellen. Zelfs interventieoorlogen in andere delen van de wereld zijn uiteindelijk ver van ons bed.

V&D Building EntranceWie hier even over nadenkt, zal echter beseffen dat zo’n sluiting van de grenzen toch het best kan beginnen bij de bron — zoals met het buiten de deur houden van het speculatieve kapitaal. De ondergang van V&D kan daarbij als waarschuwend voorbeeld dienen.

Vroom & Dreesmann werd in 1887 opgericht door de gelijknamige zakenlieden in de Weesperstraat in Amsterdam, en heeft tot aan het faillissement in 2015 dus 128 jaar bestaan. Behalve inkomstenbron voor de eigenaars had het bedrijf ook een sociale functie, zoals alle warenhuizen. In elke stad van enige betekenis was er een V&D, met vaak prestigieuze panden en altijd druk.

Lees verder