Hoe herdenk je de vijftien concentratiekampen in het Eemsland? Vijftien overwegingen

'Aside'

Ook dit jaar zijn de tienduizenden slachtoffers van de fascistische terreur in de Eemslandkampen weer herdacht in het Duitse Esterwegen, vlak over de grens. Waarschuwend voor het herlevende fascisme sprak daar op 12 mei 2018 Ewout van der Hoog, secretaris van het Comité van Waakzaamheid. Hij deed dit mede namens het Anti-Fascistisch Verzet Nederland / Bond van Antifacisten, vertegenwoordigd door zijn secretaris Hein van Kasbergen.

1. Grafschrift

Stil rusten boven de sterren en onder de graven. Maar van bovenaf spreken de stemmen der geesten, de stemmen der meesters: verzuim niet en blijf het goede doen! Hier krullen de boomkronen in eeuwige stilte, zij moeten de weldoeners van toen ten volle belonen. Wij dragen jullie op om hoop te hebben.

Een glanzende, positieve toekomstvisie van de grote Duitse dichter Goethe.  Past dat vandaag de dag nog? Ja. Net als in Goethes tijd. En hier staan wij.

2. Herdenken

Wij herdenken vandaag de tienduizenden slachtoffers uit de nazitijd in deze vijftien Eemslandkampen, tussen 1933 en 1945. Hier werden eerst de communisten gevangengezet, toen de sociaaldemocraten en toen de vakbondsleden. Die volgorde is niet toevallig; dat zag Martin Niemöller goed. En ten slotte de krijgsgevangenen, vooral uit de Sovjet-Unie.

Diegenen die vóór ons hun leven voltooid hebben, zo leg ik Goethe uit, spreken ons toe met de opdracht een moreel hoogstaand leven te blijven leiden. De generaties van nu die bevrijd zijn van de dictatuur, moeten zo de generatie van toen belonen voor die bevrijding.

Lees verder

Houd de straten en gemeenteraden vrij van racisme en fascisme!

De Februaristaking in 1941 is een massale daad van verzet en solidariteit geweest met onze Joodse medeburgers. Het herlevende racisme en fascisme, zowel in ons land als elders in Europa, maakt in dit Jaar van Verzet de herdenking van deze staking actueler dan ooit. Tijdens de landelijke herdenking in het Amsterdamse stadhuis heeft Max van den Berg, lid van het Comité van Waakzaamheid, een bomvolle zaal toegesproken over de noodzaak van eensgezinde strijd tegen racisme en fascisme. Hieronder zijn slotwoorden.

Max van den Berg

Hoe staat het, anno 2018, met het racisme in Europa? De rapporten van Amnesty International spreken van een groeiende haat tegen vluchtelingen en een beangstigende toename van het racisme in alle delen van Europa. De racistische partijen treden op onder verschillende schuilnamen: partij voor de vrijheid, partij voor het volk, nationale partij, democratische partij en ga zo maar door. Dat we die ontwikkeling serieus moeten nemen blijkt uit de volgende voorbeelden.

Portret van Bandera in neo-nazi demonstratie

De regering van Oekraïne geeft een portzegel uit met een foto van ‘de nationale Oekraïense held’. Wie is dat? Het blijkt Bandera te zijn. Wie was Bandera? Leider van de Oekraïense fascisten en een beruchte anti-Semiet . Op het eind van de Tweede Wereldoorlog haalden de nazi’s hem van stal in de hoop het Rode Leger alsnog tegen te houden met Oekraïense collaborateurs en SS’ers, berucht vanwege het uitmoorden van Joden en Polen en medebewakers van de kampen Auschwitz en Sobibor.

In Litouwen werd onlangs de 89-jarige Joodse vrouw Fania Yocheles Brantsovsky aangeklaagd wegens moord. Zij was als jong meisje uit het getto van Vilnius ontsnapt en had zich aangesloten bij de Joodse partizanen, die zich in de oerwouden verborgen hielden. Zij kwamen daarbij regelmatig in conflict met de Litouwse SS’ers die met de Duitse troepen collaboreerden. Alleen door internationaal ingrijpen kon haar veroordeling ongedaan worden gemaakt.

Lees verder

Wie waren de Februaristakers?

Rien Floris (uit Noordhollands Dagblad)

Wie waren de mannen en vrouwen die in 1941 opstonden tegen de Duitse bezetter? Na razzia’s in Amsterdam kwamen duizenden arbeiders in Amsterdam, de Zaanstreek, Velsen en Hilversum in verzet als protest tegen de Jodenvervolgingen. Het Comité Herdenking Februaristaking 1941 zoekt de nog niet vertelde verhalen.

Wie waren de Februaristakers?De Februaristaking in 1941 wordt aangezwengeld door de CPN en is de eerste grootschalige verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. Zelfs de enige grootschalige opstand in z’n soort tegen de bezetter in heel Europa.

Aanleiding zijn de razzia’s in Amsterdam waarbij honderden Joodse mannen worden opgepakt.

Lees verder

Arbeidersverzet in de oorlog verraden door establishment

Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was Hugo van Langen 16 jaar oud. Op 24 februari 2017 hield hij een toespraak (hier in bewerkte versie} bij de herdenking van de Februaristaking in IJmuiden.

Hugo van Langen

De Februaristaking van 1941 en de April-meistakingen van 1943 zijn de grootste overwinningen van ons volk op een bezettende macht sinds de tachtigjarige opstand tegen Spanje.

In de zeventiende eeuw was Spanje de machtigste mogendheid ter wereld. Ook toen hadden de arbeidende mensen, de ambachtslieden, de leiding in een grote volksopstand. Het waren de Geuzen die als bannelingen in Engeland een schitterende organisatie, een strategie en een operatieplan hadden voorbereid. In tegenstelling tot Willem van Oranje organiseerden en bewapenden zij de bevolking: dat was het begin van grote overwinningen zoals die in Den Briel, Alkmaar en Leiden.

Maar doorgaans zijn in de geschiedschrijving de grote betekenis van dit brede verzet van ons volk en de doorslaggevende rol van de arbeidersbevolking in deze tachtigjarige opstand bewust genegeerd. Hetzelfde geldt voor het verzet in de Tweede Wereldoorlog.

Lees verder

‘Wij zijn Dirk van Nimwegen en de stakers van toen veel verschuldigd’

Roel Walraven

Op 25 februari 2016 werd Dirk van Nimwegen, die 75 jaar geleden opriep tot de Februaristaking tegen de jodenvervolging, herdacht bij de plaquette in de Borgerstraat in Amsterdam Oud-West. Hier sprak in aanwezigheid van vele leerlingen van de Annie M.G. Schmidtschool en anderen Roel Walraven, lid van het Comité van Waakzaamheid tegen Herlevend Fascisme.

Vorige week heb ik jullie in de klas verteld over de Tweede Wereldoorlog. Hoe voor Nederland op 10 mei 1945 de oorlog begon. Hoe in de havens van IJmuiden, Scheveningen en Katwijk veel mensen probeerden mee te komen op de overvolle schepen naar Engeland. en hoe velen op de kade moesten achterblijven. Dit waren Nederlandse vluchtelingen voor de oorlog, voor het geweld en voor de dreiging van de dood. Ze kregen in Engeland hulp en steun. Dat doet ons denken aan alle mensen die nu bij ons steun en hulp zoeken.

Wij herdenken vandaag de Februaristaking 1941, die gericht was tegen de vervolging en deportatie van onze joodse landgenoten uit Amsterdam en omgeving. Van hen die niet konden of wilden vluchten.

Het is dit jaar om twee redenen een bijzondere herdenking. De staking is nu 75 jaar geleden – de jongste nog levende stakers waren toen 15 jaar en zijn inmiddels 90 jaar oud. Maar belangrijker nog: juist in deze tijd is het opnieuw nodig om ons te keren tegen racisme en vreemdelingenhaat.

Lees verder

De actualiteit van de Februaristaking

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er één keer massaal en openlijk geprotesteerd tegen de Jodenvervolging in Europa. Tienduizenden mensen, onder wie veel overheidspersoneel, legden op 25 februari 1941 in Amsterdam en omstreken twee dagen lang het werk neer. Ook dit jaar is deze heldhaftige staking weer herdacht bij de Dokwerker in Amsterdam.

Hieraan voorafgaand heeft het Amsterdamse FNV-comité op 25 februari 2016 traditiegetrouw zijn eigen bijeenkomst gehouden in de Boekmanzaal van het Amsterdamse stadhuis. Hieronder de tekst van de toespraak van prof. Kees van der Pijl, voorzitter van het Comité van Waakzaamheid tegen Herlevend Fascisme.

Voor wie onbekend is met de situatie in Oekraine waarnaar wordt verwezen, is de Franse documentaire van Paul Moreira, ‘Oekraine, de maskers van de revolutie’ (Canal +) een aanrader. Te zien met Engelse ondertitels op Live Leak .

Allereerst dank voor de eervolle uitnodiging. Omdat ik een belangrijk deel van mijn politieke opvoeding heb ontvangen in de CPN, was ik natuurlijk ook wel geïntimideerd. Want in de partij ging het erom de rol van de CPN altijd voorop te stellen. Op herdenkingen voegde partijleider Paul de Groot vaak letterlijk de daad bij het woord door op het laatst net even vóór de burgemeester te stappen bij het leggen van de Februaristaking: Enige massale protest tegen Jodenvervolging in Europa ...kransen. En dan nu de juiste toon vinden is niet makkelijk, als je niet in het tegendeel wilt vervallen—namelijk het verzwijgen van de aanvoerdersrol die de partij in die staking wel degelijk heeft gespeeld.

Immers, wie enkele dagen terug naar de tv-documentaire van KRO-NCRV keek, en niet oplette toen Lou de Jong in een oude zwart-witopname even sprak over ‘communistische arbeiders’, plus de oude dove man die De Waarheid noemde, die had deze rol van de CPN niet kunnen vermoeden. Die weet trouwens ook na de tv-uitzending nog steeds niet dat de partij al veel éérder acties aan het voorbereiden was. Die rol van de CPN was bijzonder, omdat de Februaristaking plaatsvond toen het Hitler-Stalin-pact nog gold en communistische partijen de instructie hadden om zich gedeisd te houden. De CPN hield zich niet gedeisd, integendeel. Al was het wél weer zo, dat De Groot direct na de staking de vooraanstaande partij-intellectueel Alex de Leeuw tot de orde riep wegens ‘excessief nationalisme’.

Lees verder

Militaire en koloniale invloed op de 4 meiherdenking

Max van den Berg

Toen aan de vooravond van de 4 meiherdenking van 2014 plannen opdoken om op de Dam een gedicht voor te dragen met overpeinzingen gewijd aan een NSB-opa, en elders kransen gelegd zouden worden op Duitse militaire begraafplaatsen in Limburg, barstte van alle kanten protest los.
Abu Pessoptimist: Niemand heeft een monopolie op de 4 mei herdenkingDe Nederlandse Raad van Kerken, de Joodse gemeenschap, Contactorgaan Islam en Overheid en talrijke oud-verzetskringen riepen op om de 4de mei zuiver te houden. Het uitzonderlijke karakter van de Tweede Wereldoorlog dreigde in een baaierd van herdenkingspunten verloren te gaan. Gelukkig werden opa en de kransleggingen ongedaan gemaakt, maar de discussie over de inhoud van onze dodenherdenking bleef doorsudderen.
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei onderkende het gemor en besloot op talrijke plekken in ons land hoorzittingen te beleggen om de mening van de bevolking te peilen. Dat leverde interessante feiten en conclusies op. In de eerste plaats zal bij de komende herdenkingen de rol van het verzet een permanente en belangrijkere rol worden toebedeeld. De 4de mei blijft een Nederlandse herdenking en kan niet vermengd worden met Duitse kransleggingen en andere Duitse activiteiten. Allebei positief.
Maar er kwamen ook andere zaken aan de orde.

Lees verder