Esther Bejarano, Auschwitz-overlevende: bestrijd de AfD en neonazi’s

In juni 2020 zal een delegatie van het Comité van Waakzaamheid Bergen-Belsen en Hamburg bezoeken. Daar woont Esther Bejarano (geboren als Esther Loewy in 1924), voorzitter van het Duitse Auschwitz-Komitee en een van de laatste overlevenden van de concentratiekampen Auschwitz en Ravensbrück.

Op 27 januari 1945 is Auschwitz bevrijd door het Rode Leger. Precies 75 jaar later schrijft Bejarano een scherpe, analytische Open Brief aan bondspresident Steinmeier en bondskanselier Merkel (en bevriende organisaties, waaronder het CvW). Hierin roept zij onder meer op tot een daadkrachtig optreden tegen de extreemrechtse AfD en de moorddadige neonazi-groepen.

OPEN BRIEF AAN DE OVERHEID EN ALLE MENSEN DIE VAN DE GESCHIEDENIS WILLEN  LEREN

Wil je iemand de kans geven om van de geschiedenis te leren, dan moet hij toch allereerst die geschiedenis onthouden. Helaas vergeet hij zo gemakkelijk. En vaak vergeet hij de cruciale lessen. (Lukas Bärfuss, toespraak Georg-Büchner-Preis 2019)

Geachte bondspresident, geachte bondskanselier en iedereen die Nooit meer Auschwitz wil.

Waar staan wij, dit land en deze maatschappij, 75 jaar na de bevrijding van het concentratiekamp Auschwitz door het Rode Leger?

Plots waren er geen nazi’s meer, in 1945 – allemaal waren ze weg. Maar Auschwitz is niet weg uit ons. De gezichten van de verdoemden die de gaskamers in werden gedreven, de geuren bleven, de beelden, altijd met de dood voor ogen, de nachtmerries ’s nachts.

We hebben de grote stilte na 1945 ervaren en hoe het onrecht, het moorddadige nazi-onrecht domweg werd aanvaard. Toen zagen we hoe nazi-criminelen konden wegkomen: als rechters, leraren, ambtenaren in het staatsapparaat en in de regering-Adenauer. We kwamen er al snel achter dat de nazi’s helemaal niet weg waren.

Mensen rouwden om wat verloren ging: geliefden, geliefde plaatsen. Maar wie dacht over de oorzaken van deze verliezen na? Wie vroeg waarom huizen, steden, hele regio’s werden verwoest en vernietigd, overal in Europa? Wie gaven zij de schuld van honger, nood en dood?

Toen brak de ijstijd aan, de Koude Oorlog, het anticommunisme. Het was een lange weg van collectieve stilte naar het Eichmann-proces in Jeruzalem, van het Auschwitz-proces in Frankfurt am Main naar studentenprotesten van 1968 en de televisieserie ‘Holocaust’ vanaf 1979. Het bewustzijn en het zicht op het nazi-onrecht ontwikkelden zich slechts aarzelend. Tegelijkertijd hebben rechts, de oude nazi’s, neonazi’s en Auschwitz-ontkenners zich georganiseerd.

Intussen kan men spreken van een herdenkingscultuur. We voelen hoe diep ontroerd veel mensen zijn. Sommigen hebben van het ‘Nooit meer’ zelfs hun levenswerk gemaakt.

Maar zondagse toespraakjes vol bezorgdheid zijn niet genoeg. Deze ontzetting moet leiden tot actie, men moet vragen hoe het zover heeft kunnen komen. We moeten strijden voor een andere, betere samenleving zonder discriminatie, vervolging, antisemitisme, zigeunerhaat en xenofobie!

En dit niet alleen op herdenkingsdagen!

U, kanselier Merkel, zei op 6 december 2019 bij het monument van concentratiekamp Auschwitz-Birkenau: ‘Wij moeten het nog duidelijker en explicieter zeggen: Wij tolereren geen antisemitisme. […] Iedereen moet zich bij ons in Duitsland, in Europa, veilig en thuis voelen. […] Geen streep eronder – en ook geen relativering.’

Deze taak is nog niet voltooid! En ik voeg eraan toe: We hebben verplichtingen aan de miljoenen slachtoffers van de fascistische misdaden!

Het is voor ons als overlevenden ondraaglijk als er vandaag weer nazi-leuzen worden geschreeuwd, als mensen op straat worden achtervolgd en bedreigd, als er dodenlijsten in omloop zijn. We willen niet wennen aan berichten over antisemitische, racistische en mensenhatende aanvallen in Berlijn en elders. Zoals in Halle, waar alleen solide deuren de joodse gemeenschap beschermden en twee mensen werden vermoord.

Wat kunnen wij doen?

Ik wil dat wij allemaal opstaan als Joden, Roma of Sinti, als vluchtelingen, als mensen racistisch worden beledigd of aangevallen!

Ik wil een luid ‘nee’ tegen oorlogen en tegen de wapenhandel. Degenen die de laatste oorlog vergeten, bereiden de volgende al voor.

Ik wil dat we strijden tegen de uitbuiting van mensen en onze planeet, dat we solidair zijn met diegenen die hulp zoeken en dat we vluchtelingen redden uit hun nood op zee. Een samenleving moet gemeten worden aan hoe zij omgaat met de zwaksten.

Ik roep op tot daadkrachtig optreden tegen de activiteiten van de neonazi’s. Want ondanks onder meer de grondwet konden leiders van een nieuwrechtse partij [Gauland en Höcke van de AfD] het nationaalsocialisme ‘een vogelpoepje in de Duitse geschiedenis’ noemen en het Holocaust-gedenkteken in Berlijn een ‘monument om te schamen’; kon de NSU een decennium lang ongestoord racistische moorden plegen; en kon de neonazi-groep Combat 18 [=AH, Adolf Hitler] vrijelijk opereren.

Ik eis dat het belasteren stopt van mensen en organisaties die daadkrachtig optreden tegen rechts. Waarbij heeft de algemene zaak meer baat dan bij antifascisme? Het is onverdraaglijk als een paar antifa-stickers op scholen tot klachten leiden op de bruine sites van nieuwrechtse partijen. Niemand mag in diskrediet gebracht en vervolgd worden voor antifascistische activiteiten, voor gezamenlijke acties tegen haat, tegen oude en nieuwe nazi’s!

Ik eis: 8 mei moet een feestdag worden! De dag waarop men de bevrijding van de mensheid van het naziregime kan vieren. Dit had zeven decennia geleden al zo moeten zijn. Misschien helpt dit eindelijk begrijpen dat 8 mei 1945 de dag van de bevrijding was, waarop het naziregime werd gesmoord. Net als vele anderen uit de concentratiekampen werd ook ik op de dodenmars voortgejaagd. Pas begin mei werden we bevrijd door Amerikaanse en Russische soldaten. Op 8 mei zou er dan gelegenheid zijn om na te denken over de grote hoop van de mensheid: over vrijheid, gelijkheid, broederschap – en zusterschap.

En dan kunnen wij, dan kan een bondspresident misschien ooit zeggen: Wij hebben geleerd van de geschiedenis. De Duitsers hebben de cruciale les geleerd.

Met vriendelijke groet, Esther Bejarano, voorzitter van het Auschwitz-Komitee in der Bundesrepublik Deutschland e.V.

NB. Kopieën van deze brief versturen wij naar (bijna alle) fracties in de Bondsdag, naar de pers en naar bevriende organisaties.