Als de macht zijn oor te luisteren legt… (4) Wie beschermt ons tegen wie?

21 maart a.s. zal de Nederlandse kiezer gevraagd worden zich in een raadgevend referendum uit te spreken over de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), oftewel Sleepnetwet. Het Comité van Waakzaamheid bestrijdt dat deze wet, die onbeperkt afluisteren mogelijk maakt, nodig is voor de strijd tegen het terrorisme en andere bedreigingen. In een serie korte beschouwingen zal betoogd worden dat de werkelijke drijfveren heel andere zijn. Wie een weloverwogen NEE-stem in het referendum wil uitbrengen moet deze drijfveren kennen!

De inlichtingendiensten die ons onder de Wiv onbeperkt mogen afluisteren hebben ook een eigen politiek. Die is niet noodzakelijk gericht op het verdedigen van de democratie. Dat blijkt nu ook weer in de campagne voor het referendum, waarin twee jaar oude ‘onthullingen’ zonder bronvermelding groot in de krant komen, om het spannend te maken. De inlichtingen-diensten van de ‘Five Eyes’ (waar Nederlandse geheime diensten de toeleverancier van zijn, al ontkende PvdA-minister Plasterk [foto] dat indertijd in de Tweede Kamer) hebben zelf regelmatig politiek ingegrepen, ook in eigen land. De moord op president John F. Kennedy in 1963 en het afzetten van Nixon vanwege zijn ontspanningspolitiek met de Sovjet-Unie en zijn opening naar China zijn daarvan voorbeelden.

In de nasleep van het Watergate-schandaal en de afzetting van Nixon bracht de Pike-commissie in het Huis van Afgevaardigden de geheime activiteiten van de CIA in het buitenland naar buiten (het rapport was zo explosief dat men besloot het geheim te houden). De Senaatscommissie onder leiding van Frank Church bracht eveneens het nodige aan het licht, alleen niet zo radicaal omdat Church zelf president wilde worden. Wel kwam aan het licht dat de FBI dossiers bijhield over Amerikaanse congresleden.

Jimmy Carter werd in 1976 gekozen als de ‘cleane outsider’ om aan dit alles een eind te maken. Zijn mensenrechtenpolitiek, hoewel zeer selectief toegepast, leek dat te bevestigen. Niettemin werden in 1978 plannen om bij binnenlandse onlusten de noodtoestand uit te roepen weer uit de kast gehaald. Ook het Continuity in Government (COG)-plan, regeren onder de noodtoestand, dat oorspronkelijk was opgezet in de jaren 50 om na een kernoorlog nog te kunnen regeren, werd weer opgepoetst. Later is het COG-project  omgebouwd voor de ‘Oorlog tegen de Terreur’. Het is nog steeds geheim, maar daarom niet minder actueel.

Carters CIA-directeur, admiraal Stansfield Turner, hield een grote schoonmaak onder de agenten van wie de Commissies-Pike en -Church hadden onthuld dat ze bij illegale operaties betrokken waren geweest. Daarop vormden ontevreden CIA-veteranen, samen met Saoedische en andere buitenlandse geheime diensten, een alternatief inlichtingennetwerk, met als belangrijkste doel om Carters herverkiezing in 1980 te verhinderen. Dat lukte door geheime afspraken met Iran te maken om de gijzelaars in de VS-ambassade in Teheran tot na de verkiezing van Reagan vast te houden, zoals later in het Iran-Contra-schandaal werd onthuld.

Kennedy, Nixon en Carter waren niet de enige slachtoffers van hun eigen schaduwstaat. Ook het complot tegen de Britse Labour-premier Harold Wilson en de verwijdering van de Australische Labour-premier Gough Whitlam midden jaren 70 passen in dit beeld. Maar dat waren dan ook jaren waarin links dichter bij de werkelijke staatsmacht leek te komen. Of de Molukse treinkaping bij ons, die nog voortduurde tijdens de verkiezingen in 1977, zo’n ‘schaduwkant’ had, is nooit helder geworden. Feit is dat Den Uyl ondanks de verkiezingsoverwinning van de PvdA buiten de regering bleef.

De inlichtingendiensten van de ‘Five Eyes’ vormen vandaag de dag nog steeds de kern van het wereldomspannende westelijke inlichtingennetwerk. De conclusie moet zijn dat deze diensten een staat binnen de staat vormen. Natuurlijk hebben zij ook terroristen in het vizier, zij het niet altijd om ze op te pakken. Daarnaast schrikken ze er niet voor terug om hun eigen gekozen politieke leiders te verwijderen. Dat is dan het netwerk waar de Nederlandse inlichtingendiensten onder de Wiv formeel aan gekoppeld zullen worden.

De artikelen in deze reeks zijn een bewerking van een langer document getiteld Surveillance Capitalism and Crisis’ waarin ook verwijzingen naar het bronnenmateriaal zijn opgenomen.