Als de macht zijn oor te luisteren legt … (1)

21 maart a.s. zal de Nederlandse kiezer gevraagd worden zich in een raadgevend referendum uit te spreken over de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), oftewel Sleepnetwet. Het Comité van Waakzaamheid bestrijdt dat deze wet, die onbeperkt afluisteren mogelijk maakt, nodig is voor de strijd tegen het terrorisme en andere bedreigingen. In een serie korte beschouwingen zal betoogd worden dat de werkelijke drijfveren hele andere zijn. Wie een weloverwogen NEE-stem in het referendum wil uitbrengen moet deze drijfveren kennen!

In onze reeks willen we de Wiv, de wet die door de regering-Rutte II en met name PvdA-minister van Binnenlandse Zaken Plasterk (foto) in juli jl. erdoorheen gejast is, plaatsen tegen de achtergrond van de crisis in onze kapitalistische maatschappij. Die maatschappij is in een spiraal van extreme ongelijkheid beland. Investeren in het huidige kapitalisme betekent vooral beleggen in financiële produkten en door de automatisering is er in de industrie minder werk. Maar de voortgaande bevolkingsgroei en de ineenstorting van de staatsgeleide economieën hebben het mondiale aanbod van arbeidskrachten in twee decennia verdubbeld naar meer dan 3 miljard mensen. Honderden miljoenen werken daarom voor een habbekrats, voor anderen is zelfs helemaal geen emplooi meer. Omdat de grootschalige landbouw ook minder arbeid nodig heeft, trekken de mensen in grote aantallen naar de steden of migreren. Het aantal mensen dat in getto’s en krottenwijken leeft wordt geschat op één miljard. Vanaf de jaren negentig poogt de heersende macht wereldwijd het verzet tegen deze uitbuiting, onderdrukking en oorlogsvoering onder controle te krijgen—ook in Nederland.

De bestaande orde heeft allerlei oplossingen aangedragen, van verschillende kanten; er is immers niet één centrum waar alles wordt uitgedacht. De huidige Oorlog tegen de Terreur steunt op deze verscheidenheid en is dan ook vaak inconsistent. Maar de belangrijkste ontwikkelingslijnen zijn de volgende.

1. De Verenigde Staten verliezen terrein in de wereld en staan diep in de schuld. Hun inlichtingendiensten en die van de NAVO-partners hebben echter ervaring met de ‘Strategie van de Spanning’ waarmee in de jaren 70 bijvoorbeeld de opmars van de Italiaanse communistische partij werd gestuit. Met bomaanslagen, beperking van grondrechten en een politiek van de angst wordt ook nu weer zo’n Strategie van de Spanning uitgevoerd, ditmaal gepaard met oorlog. Ook Nederland doet daaraan mee.

2. De staat Israël houdt sinds de oorlog van 1967 de Westoever van de Jordaan en ander Arabisch-Palestijns grondgebied bezet, maar krijgt het verzet er niet goed onder. In de jaren 80 slaagden de Likoed-partij en de huidige premier Netanyahu erin, de regering-Reagan achter het idee van een Oorlog tegen de Terreur (centrum: Moskou) te krijgen. Dat idee werd in de gewijzigde omstandigheden na de aanslagen van 9/11 weer van stal gehaald, nu gericht tegen ‘de Islam’. Ook bij ons wordt deze politiek bedreven.

3. De VS en Israël hebben sindsdien een combinatie van inlichtingenwerk en repressie ontwikkeld waarmee verzet in het algemeen moet worden bedwongen. Afluisteren speelt daarin de hoofdrol, want om onrust en opstanden vóór te zijn moet men ‘totale informatie’ hebben. Daarbij spelen de Amerikaanse IT-bedrijven, die onder toezicht van de CIA en NSA zijn ontwikkeld, een hoofdrol. Het internet wordt steeds meer een zoekmachine waarmee naar (mogelijke) oppositiekernen wordt gespeurd. Maar dan moeten ‘de bondgenoten’ wel meezoeken—ook in Nederland. Daartoe dient de Wiv.

Dit zijn enkele van de voornaamste thema’s die we in de komende weken zullen uitwerken. De artikelen in deze serie zijn een bewerking van een langer document getiteld Surveillance Capitalism and Crisis’ waarin ook verwijzingen naar het bronnenmateriaal zijn opgenomen.