Nee tegen het ‘verkeerde soort populisme’

(redactie)

De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 is door velen begroet als een afwijzing van Wilders, omdat hier het ‘verkeerde soort populisme’ zou zijn verslagen. Maar door wat? Door een ‘goed soort populisme’? Want steeds meer klinken de leuzen van Wilders door in de programma’s van met name VVD en CDA.

Tijdens de verkiezingen van 2012 deden twee van de tien verkiezingsprogramma’s beloften die in strijd zijn met bestaande rechten en vrijheden. Volgens de Orde van Advocaten zijn dat er inmiddels al vijf van de dertien.

In dit opzicht biedt de overwinning op Wilders, en hoe die behaald werd, minder reden tot optimisme dan velen denken.

Eind 2016 leek de PVV volgens de peilingen nog op weg naar 35 zetels, terwijl de VVD toen op 24 zetels stond. Die twee hebben drastisch stuivertje gewisseld. Tegelijkertijd zijn de ‘oppositiepartijen’ CDA en D66 voldoende geklommen om met Ruttes VVD de kern van een nieuwe ‘burgerlijke’ regering te vormen. Wilders kan aan de kant blijven staan met zijn haatcampagnes.

De verkiezingsuitslag is allereerst een afwijzing van het regeringsbeleid. Van de 79 zetels waarop de VVD-PvdA-coalitie steunde zijn er 42 overgebleven: dat is bijna een halvering.

Vooral de PvdA-kiezers zijn alle kanten opgegaan.

De PvdA is zwaar afgestraft voor de autoritaire afbraakpolitiek die zij samen met de VVD heeft doorgevoerd. Daarbij moeten we denken aan de afbraak van rechten, de sluiting van welzijnsorganisaties, de thuiszorg en de commercialisering van het dagelijks leven. Maar vergeet ook niet de leugenaar Plasterk met zijn afluisterwet en Dijsselbloem die de Grieken heeft gewurgd. En wat te denken van de plechtige, maar niet nagekomen toezeggingen om het Oekraïne-referendum serieus te nemen?

Dat de klap zoveel harder is aangekomen bij de PvdA dan bij de VVD, is ook een kwestie van het manipuleren van de publieke opinie. Verkiezingen worden ten eerste steeds meer reclamecampagnes. Jesse Klaver (GroenLinks) werd neergezet als popidool, en Alexander Pechtold (D66) verscheen dagelijks op de voor- en achterpagina’s van de krant, met nietszeggende leuzen waar eigenlijk alleen ‘Goed weer’ nog aan ontbrak.

In dit opzicht staan we aan de vooravond van grote doorbraken. Met big data, dus het integraal verzamelen van persoonsgegevens in plaats van steekproeven, ontstaan hele nieuwe mogelijkheden. Hiervan heeft bij de verkiezing van Trump het bedrijf Cambridge Analytica, waar Trumps vertrouweling Steve Bannon in de directie zit, al een staaltje te zien gegeven.

Turkije-incident

Een tweede element bij de moderne verkiezingen is het beïnvloeden van de publieke opinie met spectaculaire verrassingen, de game changer, waardoor één partij ‘opeens’ de winst pakt. Voor Trump was dat de FBI-aankondiging van nieuw onderzoek naar Hillary’s e-mails, voor Rutte de komst van een Turkse minister naar Nederland.

Die Turkse ministers reizen op dit moment door Europa omdat Erdoğan een referendum heeft uitgeschreven dat hem als president aanzienlijk meer macht moet geven. Hij kan daarbij niet zonder meer op een meerderheid in Turkije zelf rekenen, maar bij de Turken in de emigratie heeft hij relatief meer steun.

In Frankrijk kon de Turkse minister van Buitenlandse Zaken zonder problemen spreken. Turken spelen daar ook niet zo’n grote rol, want de meeste immigranten zijn daar afkomstig uit Noord- en Midden-Afrika.

Maar in ons land doorkruiste de Turkse referendumcampagne nu net de Nederlandse verkiezingscampagne, waarin Wilders de grootste bedreiging vormde voor de VVD van Rutte. Dus werd de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoğlu de toegang tot Nederland ontzegd.

De minister van Familiezaken, mevrouw Kaya, werd toegelaten; de camera’s bij de grens mogen namelijk onder het EU-Schengenverdrag niet gebruikt worden. In Rotterdam werd zij vervolgens voor de camera die het wél deed, namelijk die van het nieuws, gesommeerd onder geleide naar Duitsland terug te rijden.

Rutte verscheen vervolgens zelf op het tv-scherm om te verklaren dat Nederland pal stond, of zoals dagblad Trouw de maandag daarop kopte: ‘Spierballen in plaats van diplomatie’. Op de binnenpagina’s werd vervolgens aangetekend dat de Nederlandse stappen tegen de Turkse politici juridisch gezien … iedere grond ontberen.

Voor Rutte was de winst echter binnen.