Jan Pronk: effectieve migratiepolitiek kan niet met ‘lastenverlichting’

Alberta Opoku
overgenomen uit ViceVersa. Journalistiek over Mondiale Samenwerking

 

Oud-ministers Jan Pronk en Hedy d’Ancona publiceren vandaag de notitie Partij Kiezen. Daarmee beogen zij ‘een politieke vertaling’ van het vluchtelingen- en migratievraagstuk in een samenhangend en geïntegreerd internationaal beleid voor vluchtelingenopvang en preventie van de grondoorzaken van migratie. Vice Versa interviewde Jan Pronk over de notitie. ‘De mentaliteit van de Nederlandse leiding is veranderd, maar de bevolking is solidair.’  Uw notitie spoort aan om partij te kiezen voor de vluchteling en migrant. ‘Daar hebben we Pronk weer’, zal menige scepticus denken.

‘Ik kan niet veranderen wie ik ben. Bovendien is dit geen individuele zaak. Aanleiding vormden de initiatieven en activiteiten van honderden mannen en vrouwen die zich inzetten voor vluchtelingen en migranten. Al gauw ontstond de behoefte om mensen van de vorige politieke generatie en de jonge generatie bij elkaar te brengen om de genoemde initiatieven politiek te vertalen. De notitie is niet meer dan een checklist voor die vertaling en om politieke invloed uit te oefenen.’

Het is campagnetijd, de partijprogramma’s zijn al geschreven, en u weet dat Nederlandse verkiezingen voornamelijk draaien om nationale kwesties. Waarom komt u nu met de notitie?

‘De partijprogramma’s worden de komende maanden op de diverse congressen besproken. Daarom is dit het goede moment om mensen op te roepen hun partijen te vragen om het vluchtelingen- en migratievraagstuk politiek te vertalen. In de programma’s is daar nauwelijks aandacht voor, dus dan maar via de congressen.’

Wat houdt die politieke vertaling kort en bondig in?
‘Momenteel wordt gesproken van 65 miljoen vluchtelingen en ontheemden wereldwijd. Dat aantal zal in de toekomst groeien, mede als gevolg van Westers beleid dat de leefomstandigheden, economie, ontwikkeling en welvaart van mensen elders op de wereld negatief beïnvloedt. Wil de wereld het vluchtelingen- en migratievraagstuk in de toekomst het hoofd bieden, dan is er op wereldniveau een samenhangend en effectief beleid nodig voor de opvang van vluchtelingen en migranten en voor het voorkomen van de oorzaken waarom mensen op de vlucht slaan.’

Wat zijn in uw optiek de grondoorzaken?
‘Wij tellen vier redenen waarom mensen vluchten: oorlog en geweld; onderdrukking, mensenrechtenschendingen en discriminatie; armoede, werkloosheid en verpaupering zonder perspectief op verbetering van de levensomstandigheden; en een onleefbaar milieu ten gevolge van, onder meer, klimaatverslechtering en droogte, waarbij bestaansmogelijkheden verdampen. Deze redenen staan niet los van elkaar, maar werken op elkaar in en versterken elkaar.’

Op wereldniveau doen de Verenigde Naties al het nodige en de EU maakt zich sterk voor onder andere opvang in de regio. Wat schort er aan die aanpak?
‘Veel vluchtelingen krijgen niet de opvang en hulp die ze nodig hebben en waar ze krachtens de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens recht op hebben. Dat is te wijten aan het gebrek aan beleid. De VN doen voornamelijk aan noodhulp en rijke landen zoals in de EU wentelen de opvang af op de zwakste landen. 90 procent van de vluchtelingen en ontheemden wordt opgevangen elders in het land of in omliggende landen. De laatsten zijn zelf zo kwetsbaar dat zij nauwelijks duurzame en fatsoenlijke opvang kunnen bieden en daarenboven kunnen ze zich de huidige opvang op de lange duur steeds minder permitteren. Ondertussen komen er jaarlijks meer vluchtelingen en ontheemden bij.’

De grondoorzaken dan. Minister Ploumen besloot vorig jaar ‘meer perspectief’ te bieden in de populaire vertreklanden door 50 miljoen te steken in hun economieën. Moeten meer EU-landen dat voorbeeld volgen?
‘Het is een klein en kortdurend begin. Wij bepleiten een grootschalige, langdurige – twintig jaar en langer – en geïntegreerde aanpak. Kijk niet alleen naar handel, maar ook naar klimaat, onderwijs en gezondheidszorg. Beter: kijk naar het algemeen belang op de lange duur. Kan of durft Europa zijn eigenbelang niet opzij te zetten? Prima, ga dan uit van een verlicht eigenbelang en maak dat van de ander daar onderdeel van. We leven in een geglobaliseerde wereld waarin grenzen sowieso vervagen en belangen steeds meer elkaar zullen raken.
‘Opvallend in deze discussie vind ik trouwens de orde van grootte waarin telkens wordt gesproken. Halen we banken uit een door henzelf gecreëerde crisis, dan komen we met miljarden. En niemand vraagt waar dat geld vandaan moet komen. Maar zodra het gaat om oplossingen voor ontwikkelingsproblemen waarvan we mede-veroorzaker zijn, praten we in miljoenen en vinden we die nog te veel ook.’

Nu u zelf over geld begint. Laten we het klein en dicht bij huis houden. Hoe moet Nederland de plannen uit uw notitie betalen?
‘Er zijn talloze mogelijkheden. Te beginnen met lastenverzwaring. Bijvoorbeeld meer belasting heffen op internationale kapitaaltransacties, op vermogen, op vennootschappen en zo verder. Het is nu verkiezingstijd en dus praten partijen over lastenverlichting. Maar dat is misleidend. Met lastenverlichting los je het vluchtelingen- en migratievraagstuk niet op.’

Meer belasting? Daar zit de kiezer toch helemaal niet op te wachten?
‘Integendeel. Kijk naar hoeveel Nederlanders dit jaar vrijwillig gingen helpen in Griekenland. En naar de inzet van burgers en gemeenteambtenaren bij de opvang hier. Wij geven die mensen een steuntje in de rug en zeggen: laat niet alleen zien dat je solidair bent, maar spreek je ook hardop uit tégen het huidige Nederlandse en Europese beleid. De mentaliteit van de Nederlandse politieke leiding is weliswaar veranderd, maar de bevolking is nog altijd solidair.’

Laten we uitgaan van het gunstige geval dat uw notitie wordt opgepakt door ‘s lands politieke partijen en de EU. En dan?
‘We willen een andere draai geven aan de politieke discussie in Nederland en Europa. De komende tijd gaan we het land in, bijeenkomsten organiseren en bespreken hoe we de politiek verder kunnen bewegen om echt werk te maken van het vluchtelingen- en migratievraagstuk. Want dat laatste is wel degelijk mogelijk met een fundamentele, geïntegreerde aanpak op nationaal, Europees en wereldniveau.’