De grenzen dicht? Goed idee (2) Amerikaanse afluisterpraktijken in Nederland en ‘onze’ behulpzame minister Plasterk

Waar rechts-populisten de grenzen willen sluiten voor vluchtelingen en arbeidsmigranten, ziet het Comité van Waakzaamheid vooral drie andere dreigingen vanuit het buitenland: speculatief kapitaal, schimmige afluisterdiensten en duistere geldstromen (naar culturele en politieke instellingen). We behandelen deze thema’s in een serie van drie artikelen; hier het tweede.

Kees van der Pijl

Dankzij Edward Snowden, Julian Assange, Bradley/Chelsea Manning en anderen weten we inmiddels een heleboel meer over hoe al onze gangen worden nagegaan en welke misdaden er gepleegd worden met behulp van de ingewonnen informatie. Ook in Nederland.

Snowden heeft asiel gekregen in Rusland, Assange zit al vier jaar in een kamertje in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen, en Manning is in hongerstaking in de cel waar hij een zware gevangenisstraf uitzit voor het openbaar maken van Amerikaanse oorlogsmisdaden. Dat wat betreft de vrijheid die met het afluisteren beschermd moet worden. Ook in Nederland, onder verantwoordelijkheid van minister van binnenlandse zaken Ronald Plasterk (hier met zijn partijleider).

De wereldwijde afluisterpraktijken die door Snowden zijn onthuld, waaronder 1,8 miljoen afgetapte telefoongesprekken in Nederland, berusten op een verdrag uit 1948 tussen de VS en Groot-Brittannië, met Canada, Australië en Nieuw-Zeeland als juniorpartners. Tot 1991 waren in Europese landen de eigen veiligheidsdiensten belast met afluisteren van (potentiële) opposanten zoals communisten, maar ook vakbonden en anti-apartheidsactivisten.

Maar in 1991 werd de NSA, de Amerikaanse afluisterdienst, gereorganiseerd. De divisie die tot dan toe Oost-Europa en de Sovjet-Unie had bespioneerd, kreeg nu ook West-Europa erbij. Dit leidde tot onrust in de EU, en het Europese Parlement bracht in 1998 een rapport uit dat vaststelde dat de NSA in het kader van het Echelon-programma bijna alle mondiale satelliettelefoon-, internet-, e-mail-, fax- en telex-verkeer onderschepte.

Dat was 1998. Het EP-rapport adviseerde de Amerikaanse eis om alle gegevens over privé-communicatie in Europa aan de NSA door te geven, af te wijzen.

Maar toen kwam 9/11 en ging de ontwikkeling precies de andere kant op. De nog bestaande beperkingen vervielen en niet alleen telefoon- en internetverkeersgegevens, maar ook passagierslijsten van vliegtuigen, hotelbezoek, financiële en andere transacties werden nu doorgegeven. Ook vanuit Nederland.

In mei 2013 kwam Snowden met zijn onthullingen. Na de zomer kwam ook hier het debat op gang.

Minister Plasterk verklaarde in oktober tegenover een interviewer dat hij bezwaar had aangetekend in Washington omdat de NSA de 1,8 miljoen Nederlandse telefoongesprekken zou hebben afgeluisterd, en dat hij daarover een brief met uitleg van de chef van deze Amerikaanse dienst had ontvangen.

Deze brief bleek hij echter verzonnen te hebben, want de gesprekken waren afgeluisterd door de NSO, een onderdeel van onze eigen AIVD … en vervolgens doorgegeven aan de NSA!

In februari 2014 overleefde Plasterk een motie van wantrouwen in de Tweede Kamer, nadat gebleken was dat hij dit alles wel degelijk wist. De regeringspartijen PvdA en VVD dekten hem, net als ChristenUnie en SGP.

Het overleven van Plasterk en de PvdA is natuurlijk relatief. Want het maatschappelijk wantrouwen tegen een partij die behalve een neoliberale afbraakpolitiek ook nog eens de Amerikaanse militaire avonturen en afluisterpraktijken steunt, zal uiteindelijk langs andere weg tot uiting worden gebracht.

Op 10 september jl. maakte minister Plasterk bekend niet in de politiek te zullen terugkeren. Met de voorspelde uitslag voor de PvdA bij de komende verkiezingen is dat misschien geen slecht idee.

Simkaarten gekraakt

Plasterk heeft echter niet stilgezeten na het overleven van de motie van wantrouwen. Er is een nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten gekomen die het, naast het gerichte afluisteren op basis van verdenking, mogelijk maakt dat 90 procent van alle verkeer wordt onderschept.

In antwoord op vragen in de Kamer hebben Plasterk en Minister van Defensie Hennis geprobeerd toestemming te krijgen voor élke fase in het proces: het vergaren, het voorbewerken en het verwerken van data.

Wij hoeven echter niet te vrezen dat de ministers nu voortdurend lastig gevallen zullen worden met verzoeken om te mogen afluisteren.

Vorig jaar werd namelijk via de website van Glenn Greenwald, de journalist die de onthullingen van Snowden naar buiten heeft gebracht, bekend dat de Amerikaanse afluisterdienst NSA samen met zijn Britse evenknie GCHQ de computers van het Nederlandse bedrijf Gemalto, de fabrikant van simkaarten voor T-Mobile, Vodafone en andere telecombedrijven, had gekraakt en daarmee directe toegang tot telefoongesprekken heeft weten te verwerven. Ook in Nederland.

Ons voorstel moet dus zijn: de grenzen dicht voor dit soort afluisterpraktijken en inbrekersbendes!