Overpeinzingen (1) Koude Oorlog is van karakter veranderd

Achter het verhullende begrippenapparaat en taalgebruik van de heersende klasse gaat vaak een waaier schuil van feitelijke tegenstellingen, vol bedreigingen én kansen. Hans Peter Gramberg, lid van het Comité van Waakzaamheid, legt deze bloot in een viertal ‘Overpeinzingen’. Hieronder behandelt hij het thema grootmachten; in de volgende afleveringen gaat het over veiligheidsideologie, islam en geloofsstrijd.

Hans Peter Gramberg

Mijn argwaan tegenover ‘het Westen’ – waar ik deelgenoot van ben – is mij (ik ben van jaargang 1948) al tijdens mijn lagereschooltijd door mijn vader meegegeven. Zijn afwijzende houding van de opstelling van het Westen in de Koude Oorlog deed mij als jochie, dagdromend, in een verzonnen ‘Russisch’ Chroesjtsjov verdedigen.

Mijn argwaan begon politieker te worden met de Cubacrisis (1962). De reactie van Kennedy c.s. op de steun van de Sovjet-Unie aan Cuba vond ik ongeloofwaardig, omdat inmiddels al zoveel NAVO-raketten in Turkije en West-Europa gericht stonden op Moskou.

En deze inmiddels politiekere argwaan zag ik in 1966 bevestigd in het rapport van Robert Scheer ‘Hoe de verenigde staten verwikkeld werd in de vietnam-kwestie’ (1965) – naar de mode van die tijd zonder hoofdletters. Het is in Nederlandse vertaling gepubliceerd als nummer 6 van Katernen 2000, van werkgroep 2000.

Sindsdien ben ik – naar eigen besef – links.

Maar ben ik altijd ook waakzaam genoeg? Het ideologisch-narratieve vertoog waarmee deze ‘onze’ maatschappij zichzelf voorstelt en de samenhang probeert te organiseren, wordt immers onwillekeurig onderdeel van je dagelijkse bewustzijn.

Lees verder

De grenzen dicht? Goed idee (2) Amerikaanse afluisterpraktijken in Nederland en ‘onze’ behulpzame minister Plasterk

Waar rechts-populisten de grenzen willen sluiten voor vluchtelingen en arbeidsmigranten, ziet het Comité van Waakzaamheid vooral drie andere dreigingen vanuit het buitenland: speculatief kapitaal, schimmige afluisterdiensten en duistere geldstromen (naar culturele en politieke instellingen). We behandelen deze thema’s in een serie van drie artikelen; hier het tweede.

Kees van der Pijl

Dankzij Edward Snowden, Julian Assange, Bradley/Chelsea Manning en anderen weten we inmiddels een heleboel meer over hoe al onze gangen worden nagegaan en welke misdaden er gepleegd worden met behulp van de ingewonnen informatie. Ook in Nederland.

Snowden heeft asiel gekregen in Rusland, Assange zit al vier jaar in een kamertje in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen, en Manning is in hongerstaking in de cel waar hij een zware gevangenisstraf uitzit voor het openbaar maken van Amerikaanse oorlogsmisdaden. Dat wat betreft de vrijheid die met het afluisteren beschermd moet worden. Ook in Nederland, onder verantwoordelijkheid van minister van binnenlandse zaken Ronald Plasterk (hier met zijn partijleider).

De wereldwijde afluisterpraktijken die door Snowden zijn onthuld, waaronder 1,8 miljoen afgetapte telefoongesprekken in Nederland, berusten op een verdrag uit 1948 tussen de VS en Groot-Brittannië, met Canada, Australië en Nieuw-Zeeland als juniorpartners. Tot 1991 waren in Europese landen de eigen veiligheidsdiensten belast met afluisteren van (potentiële) opposanten zoals communisten, maar ook vakbonden en anti-apartheidsactivisten.

Maar in 1991 werd de NSA, de Amerikaanse afluisterdienst, gereorganiseerd. De divisie die tot dan toe Oost-Europa en de Sovjet-Unie had bespioneerd, kreeg nu ook West-Europa erbij. Dit leidde tot onrust in de EU, en het Europese Parlement bracht in 1998 een rapport uit dat vaststelde dat de NSA in het kader van het Echelon-programma bijna alle mondiale satelliettelefoon-, internet-, e-mail-, fax- en telex-verkeer onderschepte.

Lees verder

Zeventig jaar geleden: Amsterdamse solidariteit met Indonesië-weigeraars

Max van den Berg

Zeventig jaar geleden, op zaterdag 21 september 1946 om 20.30 uur, werd de Amsterdamse arbeider Petrus Dobbelaar in de Haarlemmerstraat door een kogel getroffen. Hij werd zwaargewond door een ambulancewagen naar het Binnengasthuis gebracht. Daar overleed hij, kort na zijn opname. Het Parool wist als eerste te vermelden dat de man was doodgeschoten door een pistoolschot, afgevuurd door een lid van de militaire politie.

Wat was hier aan de hand? In Amsterdam was het plan van de regering om troepen naar Indonesië te sturen op grote weerstand gestuit. De Tweede Wereldoorlog met honger en Jodenvervolging lag nog vers in het geheugen. Een aanvraag voor een protestdemonstratie was afgewezen. Toch mengden demonstranten die zich van dat verbod niets aantrokken, zich onder het winkelende publiek in de Kalverstraat en de Nieuwendijk.

Luidkeels riepen zij leuzen en hielden zij borden omhoog: Geen oorlog met Indonesië. Geen soldaten voor oliemagnaten. Er werden duizenden pamfletten uitgedeeld, ook door militairen in uniform.

De politie ging er met de blanke sabel hard tegenin. Toen een agent een demonstrerende militair wilde arresteren, sloeg de vlam in de pan. Honderden mensen verhinderden de arrestatie. Daarop volgde inzet van de militaire politie. In de oplopende spanning viel het schot dat Dobbelaar het leven kostte. De stad was laaiend van woede.

Lees verder

De grenzen dicht? Goed idee (1) Buitenlandse beleggingsfondsen en de vernietiging van de lokale economie

Waar rechts-populisten de grenzen willen sluiten voor vluchtelingen en arbeidsmigranten, ziet het Comité van Waakzaamheid vooral drie andere dreigingen vanuit het buitenland: speculatief kapitaal, schimmige afluisterdiensten en duistere geldstromen (naar culturele en politieke instellingen). We behandelen deze thema’s in een serie van drie artikelen.

Kees van der Pijl

De rechts-populistische en neo-fascistische roep om de grenzen dicht te gooien voor vluchtelingen en andere migranten krijgt veel bijval. Deze volksverhuizingen, die in gang zijn gezet door Amerikaanse en NAVO-avonturen in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en elders, confronteren de mensen hier met een wereldsituatie die steeds meer trekken van een onbeheersbare chaos krijgt. Als de slachtoffers van dit alles voor onze neus staan, wordt dit heel concreet en direct. Er is letterlijk geen ontkomen aan en de roep om voor hen de grenzen te sluiten, sluit hierop aan.

Heel abstract blijven daarentegen de extreem ongelijke economische verhoudingen tussen het ‘Noorden’ en het ‘Zuiden’, de speculatieve kapitaalbewegingen op de wereldmarkt en de gevolgen van klimaatverandering zoals woestijnvorming. Deze zaken staan soms in de krant, maar het is moeilijk je er iets bij voor te stellen. Zelfs interventieoorlogen in andere delen van de wereld zijn uiteindelijk ver van ons bed.

V&D Building EntranceWie hier even over nadenkt, zal echter beseffen dat zo’n sluiting van de grenzen toch het best kan beginnen bij de bron — zoals met het buiten de deur houden van het speculatieve kapitaal. De ondergang van V&D kan daarbij als waarschuwend voorbeeld dienen.

Vroom & Dreesmann werd in 1887 opgericht door de gelijknamige zakenlieden in de Weesperstraat in Amsterdam, en heeft tot aan het faillissement in 2015 dus 128 jaar bestaan. Behalve inkomstenbron voor de eigenaars had het bedrijf ook een sociale functie, zoals alle warenhuizen. In elke stad van enige betekenis was er een V&D, met vaak prestigieuze panden en altijd druk.

Lees verder