Afbraak van de democratie op z´n Frans, op z´n Braziliaans… Wie volgt?

(redactie)

De Franse premier Manuel Valls en zijn minister van arbeid Myriam El Khomri zijn er 12 mei in geslaagd de afbraak van de arbeidsvoorwaarden per decreet te laten passeren. Wat zegt ze op de foto tegen Valls: denk erom dat je niet hardop zegt dat we de democratie aan onze laars lappen?
Het zou kunnen, want het cynisme waarmee anno 2016 de logica van een in ontbinding verkerend economisch systeem wordt doorgevoerd, kent geen grenzen. Ook al zijn er al twee maanden demonstraties tegen de El Khomri-arbeidswet en al is zelfs de eigen fractie niet meer mee te krijgen in het project.

Eerst met behulp van de anti-terreurwetgeving, een sterke staat; dan de uitholling van de democratie. En dan klagen dat de beweging Nuit Debout (´de hele nacht op´) anarchistisch is, en haar bespotten dat de pogingen om ook de jeugd van de verarmde voorsteden erbij te trekken, zijn mislukt. De veelal allochtone jongeren maken zich immers niet druk om verslechtering van de arbeidsvoorwaarden, ze hebben in de meeste gevallen nog nooit een baan gehad.
En kunnen we nu echt zeggen dat het in Nederland niet die kant opgaat?

Regeren per decreet

De Franse regering kan per decreet een wet  waarvoor geen parlementaire meerderheid is te behalen laten passeren dankzij het beruchte artikel 49-3 van de grondwet, dat ooit door De Gaulle is ingevoerd na zijn machtsgreep in 1958. De Franse Tweede Kamer, de Assemblée Nationale, kan dan alleen nog een prompte motie van wantrouwen tegen de regering indienen.

Maar dan moeten alle tegenstanders van de wet natuurlijk ook die regering weg willen hebben; en hoe waanzinnig impopulair president Hollande en zijn ploeg ook zijn, binnen zijn partij is de aarzeling om rechts aan zo´n overwinning te helpen groot — en zo is de wet er dus doorheen gejaagd. Nu nog de Senaat, maar daar heeft rechts de meerderheid. En de wet, je zou het bijna vergeten, is natuurlijk een neoliberaal project dat de instemming van de rechterzijde heeft, al wil die graag nog verder gaan.

De afbraak van de werknemersrechten, van ontslagbescherming tot en met CAO, maakt de Code de Travail ongedaan die in 1806 onder Napoleon werd ingevoerd. In 1936 werden onder de Volksfrontregering, het Franse antwoord op ´t aan de macht komen van Hitler, nog een aantal belangrijke verbeteringen doorgevoerd. Dat dit alles uitgerekend door een ´socialistische´ regering na 210 resp. 80 jaar bij het vuil wordt gezet, zal de verbitttering alleen maar vergroten.
Marine le Pen en haar Front National zullen hier ongetwijfeld garen bij spinnen.

Carnaval van de corruptie

In Brazilië speelt zich een heel ander drama af. De afzettingsprocedure van president Dilma Rousseff is, eveneens op 12 mei, door een parlementaire meerderheid in gang gezet en steunt op grote onvrede onder het publiek. Bijna zou je dus zeggen: daar volgt de staat de wil van parlement en bevolking.

Maar degenen die in het Braziliaanse parlement de aanval hebben ingezet op de Arbeiderspartij PT van Rousseff en haar populaire voorganger ´Lula´, strijden bepaald niet voor de democratie. Zij zijn er vooral op uit om de sociale politiek van de PT terug te draaien. In de periode van de hoge grondstoffenprijzen had Lula de opbrengsten van de soja- en ijzerertsexport naar China immers gebruikt om de levensstandaard van de armste Brazilianen op te vijzelen. Doordat die programma´s nu in het ongerede zijn geraakt, wendt een groot deel van de bevolking zich van de partij en van Rousseff af, terwijl de parlementariërs haast hebben — ze kunnen niet wachten tot de volgende verkiezingen. Tegen velen van hen lopen aanklachten wegens corruptie, en tegen één zelfs wegens moord. Bovendien hebben hun leiders, inclusief de vice-president die nu de rest van Rousseffs termijn mag uitdienen, bij de bevolking nog minder krediet dan de geplaagde presidente.

En daarmee komen we op de gemeenschappelijke noemer van de aanval op de democratie in Frankrijk en Brazilië.
In beide landen heerst een ernstige economische crisis: in Frankrijk verergerd door de politiek van de Eurozone, in Brazilië door het afzwakken van de Chinese industrialisatie. En nu proberen de machthebbers in beide landen de werkende bevolking daarvoor de rekening te presenteren zonder tussenkomst van nieuwe verkiezingen. In het Franse  geval dwars tegen een protestbeweging en parlementaire meerderheid in, in het Braziliaanse door er gebruik van te maken. In Brazilië hield een fascistische dictatuur van 1964 tot 1984 het land in de greep van de angst; sindsdien zit de schrik er goed in. Rousseff was een van degenen die in die tijd gevangen zat en gemarteld werd.

En is dit allemaal zo ver van ons bed?
Nederland wordt binnen de Eurozone samen met Duitsland nog steeds gerekend tot de success stories. Maar ook hier gaat de afbraak gestaag voort. En mocht het helemaal misgaan, dan zijn als in Frankrijk ook hier de vereiste anti-terreurmaatregelen inmiddels al ingevoerd, compleet met vergaande afluisterpraktijken.

Elk land heeft zijn eigen geschiedenis, maar één ding is duidelijk: overal rukt de autoritaire staat op.