Delegatie uit Wuppertal op bezoek in Amsterdam voor herdenking vakbondsverzet

In het voorjaar is het 80 jaar geleden dat de Wuppertaler vakbondsprocessen plaatsvonden. Zaterdag 23 april 2016 zal een bijeenkomst met voormalige verzetstrijders en nabestaanden van leden van het in Nederland gevormde solidariteitscomité, het Centraal Wuppertal Comité (CWC), plaatsvinden in het Verzetsmuseum in Amsterdam, in samenwerking met het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis alhier en het Center for International Studies in Social Policy and Social Services, Universität Wuppertal. Ter voorbereiding komt 27 januari a.s. een delegatie uit Wuppertal naar Amsterdam.

Begin 1935 vonden in Hitler-DuitslaNS-Terror in Wuppertal: Die Barbarei in Bildern - Wuppertal - Lokales ...nd massa-arrestaties plaats onder leden van de communistische partij KPD. Vanuit het buitenland werd op de berichten over de executies die daarop volgden, gereageerd met solidariteitsacties. Eind 1935 werd in Nederland een Centraal Wuppertal Comité (CWC) gevormd.

Het idee voor een steuncomité werd in Amsterdam gelanceerd door gevluchte KPD-kaders, waarbij al direct uit Wuppertal afkomstige partijgenoten betrokken waren. Maar de opzet moest passen in de nieuwe strategie van de Comintern om tot een breed, antifascistisch bondgenootschap te komen en dat zou in de samenstelling van het Comité, dat voornamelijk uit Nederlanders zou moeten bestaan, tot uiting moeten komen.

Fritz Rüddenklau, een van de naar Nederland uitgeweken KPD’ers, maakte diverse illegale trips naar Wuppertal om daar de nodige documentatie te achterhalen die zo’n Comité zou kunnen gebruiken. Hij kwam terug met de namen van de aangeklaagden, rouwadvertenties van degenen die in gevangenschap waren overleden, foto’s uit het concentratiekamp Kemna, en zo meer. Dit leidde tot de vorming van het Nederlandse Wuppertal-comité

Om ruchtbaarheid aan de zaak te geven was het tijdschrift van de Internationale Confectiearbeidersbond op initiatief van de uit Wuppertal uitgeweken Cläre Muth bereid er een artikel over te publiceren. Muth wist op een bijeenkomst van het Wereld Vrouwen Comité voor elkaar te krijgen dat er een initiatiefcomité ter ondersteuning voor de zeshonderd beklaagden in het vakbondsproces van Wuppertal tot stand kwam. Als eerste ondertekenaars traden Brechta Adama van Scheltema, M. Clarion-Broekman, dr. Frans Coenen, dr. Clara Enthoven, Selma Meijer, Eva Raedt-de Canter, Henriette Roland Holst-van der Schalk en Nico van Suchtelen op.

Rond kerst 1935 werd het Centraal Comité Wuppertal Proces gelanceerd om geld voor de vervolgden in te zamelen en internationaal aandacht voor het proces te vragen. Tevens was het een vroegtijdig begin van het uitvoeren van de brede Volksfrontpolitiek waartoe de KPD zich op een partijcongres in Brussel had verplicht.

Voorzitter van het comité was de vertaalster Selma Meijer, lid van de SDAP en actief in de vrouwenbeweging; secretaris de neuroloog dr. A.C. Oerlemans. Anna Aleida Alma was verantwoordelijk voor de publiciteit. Zij was actief in de opvang van kinderen uit de Spaanse Burgeroorlog en voorzitter van het Wereld-vrouwencomité tegen Oorlog en Fascisme.

Selma Meijer was de eerste die na de Duitse overval op Nederland in handen van de nazi’s viel. Ze was eerst naar Frankrijk gevlucht maar naar Amsterdam teruggekomen, waar ze op 26 oktober 1940 door de Gestapo werd gearresteerd. Na verhoor in Den Haag werd ze in november naar Berlijn gebracht en zwaar verhoord. Ze werd in levensgevaar vrijgelaten, stierf in het ziekenhuis en werd in februari 1941 op de joodse begraafplaats in Berlin Weißensee begraven.

(gegevens ontleend aan Stephan Stracke, Die Wuppertaler Gewerkschaftsprozesse. Gewerkschaftlicher Widerstand und internationale Solidarität (Verfolgung und Widerstand in Wuppertal, Bd. 12.) Bremen/Wuppertal, De Noantri, 2012.

Hieronder de namen van de leden van het Wuppertal-comité (CWC)

Heleen Ankersmit, feministe (Amsterdam)

Elise Frederika de Jong-van Biema (Amsterdam)

Prof. Dr. A. H. Blaauw (Oosterbeek)

Arch. Bollen, CWC Comité van aanbeveling Groningen

Prof. Willem Adriaan Bonger, criminoloog (Amsterdam)

Geertruida Alida ter Braak-Huizinga (Eibergen)

H. E.G. ter Braak, arts (Eibergen)

Menno ter Braak, schrijver (Den Haag)

M. Clarion-Broekman

Dr. J. C. Bruyn

Kees van Bruggen, journalist (Blaricum)

B. Bulsing-van Besouw

Johannes Jacobus Buskes Jr., predikant(Amsterdam)

Petrus Marinus Cochius, fabrikant (Laren)

Frans Coenen, advocaat (Amsterdam)

Heremie Coremann, priester

Prof. Dr. Dirk Coster, natuurkundige (Groningen)

Henriëtta Catharina Maria van Eyk, schrijfster

Albert Delevalléí, advocaat (lid van de Franse delegatie, Douai)

Prof. Dr. David van Embden, econoom (Amsterdam)

Clara Enthoven, advocaat (Den Haag)

Carolina E. Euwe-Bergmann (Amsterdam)

Prof. Dr. Karel Rudolph Gallas, hoogleraar (Amsterdam)

Arthur Gießwein (emigrant)

Anna van Gogh-Kaulbach, schrijfster (Amsterdam)

Mariel Grandemange, lid van de Franse delegatie

Willy Haak, toneelspeelster (Amsterdam)

Louis Heanne, lid van de Franse delegatie

Gerardus Horreüs de Haas, predikant (Zwolle)

Camille Hassenforder, lid van de Franse delegatie

Anna Aleida Alma-Heijnen (Lie Heijnen), CWC (Amsterdam)

Abraham Hessels, Wuppertal comité Utrecht

Prof. G.J. Heering, theoloog

Année Rinzes de Jong, predikant (Bussum)

Maurits Kann, advocaat, iournalist

Alfons Kaps (emigrant)

Eleazer Louis van der Kar, tandarts (Amsterdam)

Prof. Izaak Kisch, advocaat (Amsterdam)

Leendert Desiderius Gerardus Knipscheer, predikant, CWC Comité van aanbeveling Groningen

Mevr. R. Kooima-Blanke, CWC Comité van aanbeveling Groningen

Dr. P. Kooyman

Werner Kowalski (emigrant)

Friedrich Kunz (emigrant)

Erich Kuttner (emigrant)

Dr. Daniël de Lange, publicist (Utrecht)

Willem Johan Marie Lenglet, journalist

Prof. Dirk Loenen, Hoogleraar (Amsterdam)

I. Luyten, wetenschapper (Wageningen)

Clara Malraux, lid van de Franse delegatie (Paris)

Prof. Gerrit Mannoury, wiskundige (Amsterdam)

Frau Mansveld-de Wit Hubers (Arnhem)

J. Meursing

Selma Meijer, voorzitter CWC (Amsterdam)

Johana Moes

Cläre Muth-Riedesel (emigrant)

W-J.M. Noort – b. Bohemen

Nico Padt, Vice-voorzitter CWC, predikant (Zutphen)

Adrianus Cornelius Oerlemans, arts, secretaris CWC (Amsterdam)

Gerard Cornelis Adrianus Oskam, advocaat (Rotterdam)

Prof. Leo Polak, advocaat (Groningen)

Dr. S.A. Prins (Amsterdam)

Siegfried E. van Praag, schrijver (Amsterdam)

Karel Frederik Proost, theoloog (Rotterdam)

Prof. Hendrik Josephus Pos, filosoof (Amsterdam)

Eva Raedt-de Canter, schrijfster (Reeuwijk)

Cornelia Ramondt-Hirschmann, feministe (Hilversum)

Dr. M. v. d. Reis, CWC Comité van aanbeveling Groningen

Ds. Arie Cornelis de Regt, predikant (Alkmaar)

Paul Röcker (emigrant)

Henriëtte Roland Holst-van der Schalk, schrijfster (Bloemendaal)

Dr. Jan Marius Romein, historicus (Amsterdam)

J.D. Ros, leraar (Den Haag)

W.A.L. Ros-Vrijman, schrijfster (Den Haag)

Friedrich Rüddenklau (emigrant)

Arnold Louis Saalborn, schrijfster (Bussum)

F.J. Schaper, arts (Groningen)

Brechta Adama van Scheltema, penningmeester CWC (Laren)

Nicolaas Jacob Cornelis Schermerhorn, predikant (Hoog Soeren)

Dr. Joachim Schrijver, arts (Amsterdam)

P. Smit-Schuckinck Kool, schrijfter, feministe (Amsterdam)

Ewald Seiler (emigrant)

Tjoa Sik Jen

Wilhelmus Gerardus Jan van Soeren (Amsterdam)

Abraham van Son, fabrikant (Bussum)

Georg Stendebach (emigrant)

Nico van Suchtelen, schrijver en uitgever (Amsterdam)

Cornelia Swalue-Knolle (Den Haag)

Abraham Manjoe Teitel, (Delft)

Dr. W.H.C. Tenhaeff, hoogleraar (Utrecht)

Prof. Jan Tinbergen, econoom (Rotterdam)

Prof. Piet Valkhoff, romanist (Hilversum)

A. van Veldhuizen

Adr.Vis, Penningmeester CWC Groningen

Ferdinand Voetter (emigrant)

Franz Vogt (emigrant)

S.K. Waard, advocaat (Groningen)

W.L. van Warmelo (Blaricum)

Mr. C. H. Weijl, CWC Groningen Comité van aanbeveling Groningen

Johann G. Wertheim, schilder-beeldhouwer (Amsterdam)

Zr. J.H. Westerdiep, CWC Comité van aanbeveling Groningen

Ds. K. Wiersma, predikant (Noordwolde)

Esther Welmoet Wijnaendts Francken-Dyserinck. Journalist, feministe (Den Haag)

Herman Wolf, leraar, filosoof (Amsterdam)

Elisabeth Zbick (emigrant)

Marie Christina van Zeggelen, schrijfster (Amsterdam)

H. van Zutphen, advocaat (Amsterdam)