Frankrijk op weg naar een burgeroorlog?

Kees van der Pijl

De immigratie en in het bijzonder de ontwikkeling van moslimgemeenschappen in de verschillende Europese landen vormen vandaag de dag het ‘werkterrein’ van twee krachten, die allebei aansturen op burgeroorlog. Dat is de stelling van het nieuwe boek van de Franse arabist en islamoloog Gilles Kepel.

Zijn boek Terreur dans l’Hexagone (Terreur in de ‘Zeshoek’, de bijnaam van Frankrijk) is geen opwekkende beschouwing. Kepel (spreek uit: Ke-pèl) maakt zich vooral zorgen over de incompetentie van de achtereenvolgende regeringen die deskundige adviezen negeren, bijvoorbeeld van de universiteiten waar Kepel en zijn onderbetaalde collega’s een kwijnend bestaan leiden.

... les Juifs ou les islamistes la France choisira-t-elle les islamistesVandaar misschien dat de schrijver met enige sympathie spreekt over de geruchtmakende nieuwe roman Soumission van Michel Houellebecq. Soumission oftewel onderwerping is de letterlijke vertaling van ‘islam’; Submission is ook de titel van de film van de in 2004 vermoorde Theo van Gogh. In deze roman wordt in het jaar 2022, net nadat de eerste moslimpresident van Frankrijk is gekozen, de Sorbonne verkocht aan Saoedi-Arabië. Alle docenten moeten vanaf dat moment moslim zijn, al krijgen ze dan wel een beter salaris.

Jihadisten

Kepel ziet de oorzaak van de radicalisering van delen van de Franse moslimbevolking in het verdwijnen van de Franse industrie en van de communistische partij, waardoor jongeren van hoofdzakelijk Noord-Afrikaanse herkomst in de verpauperde banlieues met kleine handeltjes, inbraken en straatroof in hun onderhoud moeten voorzien. Het is vaak in de gevangenis dat ze dan tot een radicale islam worden bekeerd, als een soort mentale reclassering.

Reizen naar en van de gebieden waar de jihad al wordt gevoerd, vooral Syrië ofwel het gewijde al-Sham van de moslims, leggen de verbinding tussen het geweld daar en de jihad in Europa. Vele honderden jihadisten zijn erheen afgereisd en met de vluchtelingenstroom komen weer andere strijders terug. Dat is de ene partij die op burgeroorlog aanstuurt.

Te midden van de stroom jihadoproepen op internet signaleert Kepel ook het in 2005 online gekomen werk van Abu Musab al-Suri (de Syriër), Oproep tot een mondiaal islamitisch verzet. Daarin presenteert de tot Spanjaard genaturaliseerde ingenieur Suri een theorie van de opeenvolgende fasen van de moderne jihad.

De eerste fase was de gewapende opstand in Afghanistan tegen het pro-Sovjetregime, maar dat model bleek in de jaren 90 in Algerije, Egypte en Bosnië niet meer te werken. Dan treedt een tweede fase in, met een andere strategie: die van Al Qaida en de spectaculaire aanslagen op de hoofdvijand, Amerika. Het blijkt echter dat dit model voor de concrete positie van moslimbevolkingen op den duur weinig oplevert.

Daarom moet er een derde fase intreden, aldus Suri, waarin het van bovenaf geleide Al Qaida plaatsmaakt voor een netwerkstructuur. Vrijwilligers zetten nu zelf aanslagen op touw, als eerste in Europa, waar veel immigranten moslim zijn en waar de crisis het diepst is, om zo de burgeroorlog te ontketenen. De aanslagen in Parijs en elders sinds enkele jaren zijn daarvan voorbeelden, en de Islamitische Staat verschaft daarbij het kader zonder werkelijk de strijd te (kunnen) leiden.

Na de gehate Sarkozy had François Hollande in 2012 de kans de moslims duurzaam aan zich te binden, maar alle verkiezingsbeloften over economisch herstel werden direct ingeleverd. Erger nog, symbolische stappen zoals de legalisering van het homo-huwelijk vervreemdden de moslims nog meer. In de onverwacht massale demonstraties tegen die wet liepen zowel conservatieve katholieken als moslims mee. Dat Hollande daarna ook nog eens in een gesprek met Netanyahu nadrukkelijk het recht van Israël erkende ‘om zich te verdedigen’, wat gevolgd werd door het bloedbad van Gaza, kostte hem zijn laatste resten populariteit terwijl dit de haat onder de moslims tegen ‘de joden’, die met Israël gelijk worden gesteld, alleen maar opvoerde.

Front National

De andere partij die op een burgeroorlog aanstuurt is het Front National van Le Pen. Met de rol van protestbeweging tegen een gehate elite nemen gek genoeg zowel het FN als de radicale moslims iets van de vroegere communistische partij over. Ook zijn er rechtse bewegingen zoals die van Alain Soral en de conferencier Dieudonné, die moslims én Fransen oproepen tot strijd tegen het ‘Amerikaans-zionistische imperium’.

Een korte beschouwing kan geen recht doen aan dit veelzijdige, informatieve boek. Wel is nog van belang dat Kepel het model van de verzuiling zoals wij die kennen met kracht afwijst. Als alle moslims op één hoop worden gedreven, worden degenen in de steek gelaten die gewoon als Fransen willen leven en krijgen de radicale elementen de overhand. Daarom keert de schrijver zich ook herhaaldelijk tegen het gebruik van de term ‘islamofobie’, die net als ‘antisemitisme’ en ‘racisme’ veel te makkelijk wordt gehanteerd. Daardoor kunnen de getroffen groepen al hun problemen op anderen afschuiven, terwijl soms enige zelfkritiek hen sterker zou maken.

Gilles Kepel, Terreur dans l’Hexagone. Genèse du djihad français [met Antoine Jardin]. Paris: Gallimard, 2015.