Gesprek met Roel Walraven (1) Oorzaken van de vluchtelingenstroom

Afgelopen jaar is er een nieuwe vluchtelingenstroom vanuit het Midden-Oosten en elders naar Europa op gang gekomen, die ook in Nederland de bevolking en de overheid voor nieuwe opgaven stelt. Het Comité van Waakzaamheid tegen Herlevend Fascisme pleit in dit verband voor humane oplossingen en waarschuwt tegen autoritaire tendensen.

In drie afleveringen publiceren wij een gesprek met Roel Walraven, oud-wethouder van Amsterdam voor de CPN en lid van de raad van toezicht van de Stichting Comité van Waakzaamheid, over de oorzaken van deze vluchtelingenstroom, over de reacties erop en over datgene wat ons te doen staat.

Het interview werd afgenomen door Ewout van der Hoog, Jeroen Merk en Kees van der Pijl.

Refugees from Syria arrive at the train station in Dortmund, GermanyIn dit eerste van drie gesprekken beantwoordt Roel Walraven vragen van onze redactie over de politieke en andere oorzaken van de vluchtelingenstroom; over mogelijke oplossingen zoals een goede opvang tot aan het sluiten van de grenzen; en over het toekomstige verblijf van de vluchtelingen in ons land.

Je hoort vaak de stelling dat uiteindelijk de Navo-interventies in Irak en elders geleid hebben tot de huidige volksverhuizing. Zie jij nog andere oorzaken?

Ik noem enkele elementen. Het kapitalisme zoekt zijn uitweg uit de economische crisis via oorlog. De bewapeningswedloop heeft een enorme vlucht genomen. En alles wat daar platgebombardeerd wordt, moet straks weer worden opgebouwd. Dat is niet nieuw.

We veroordelen terecht de wreedheden die ISIS begaat in het Midden-Oosten, maar pakweg zeventig jaar terug hadden we in ‘ons Westen’ al Auschwitz.

Het zijn de Amerikanen die op Japan twee atoombommen hebben gegooid, en in Korea biologische en in Vietnam chemische wapens hebben gebruikt. Zij hebben de wereld met massavernietigingswapens onder controle gebracht en hebben die nog steeds klaar voor gebruik liggen. Laten wij ons dus niet op de borst kloppen!

Wat wij ‘onze Westerse beschaving’ noemen, heeft ook een rol gespeeld in de kolonialisering van die landen in de afgelopen eeuwen. Er spelen hier geweldige economische belangen. Kijk, de Amerikanen hebben bij een van de vorige oorlogen gezegd: overal waar het Amerikaanse belang in het geding is, zullen wij ingrijpen. Nou, dat hebben ze in Irak duidelijk laten merken met hun inval. Daar zijn de mensen nog steeds de dupe van.

In Syrië wordt massaal gebombardeerd, in de kampen in de regio is er geen uitzicht meer en dan heb je nog de magneet Merkel. Maar waarom komen er juist dit jaar zoveel vluchtelingen hierheen?

Op een gegeven moment zal er een soort psychose spelen van ‘maak dat je wegkomt’. Stel dat je buurman zegt: ‘Ik ga weg, ik ga naar het Westen, want daar kan ik ook nog werk krijgen.’ En dan komt je tweede buurman langs en die zegt: ‘Ik ga ook.’ Dan denk je bij jezelf: ‘Dan kan ik nu beter ook weggaan.’ Dat brengt een stroom op gang. Het gaat ook over leven en dood.

Het is haast onbegrijpelijk hoe de mensen blijven lopen, ze lijken nooit moe te worden. Ik denk dat het moeilijk voor te stellen is wat er allemaal in de hoofden speelt: ze hopen hier een beter leven te kunnen opbouwen. Als je ergens in de negorij in Turkije blijft, kom je toch ook niet verder. Je hoort het zelfs hier in Nederland in de kampen al: ‘Hoe kom ik hier weer weg? Hoe kom ik ergens waar ik iets kan doen?’

In het klein zie je het ook. Er is ergens een ontploffing en er beginnen er een paar te hollen. Zo krijg je grote reacties. Alleen is het met deze vluchtelingenstroom wat structureler en ze zullen niet makkelijk teruggaan.

Als er honderdduizend mensen bij komen, kan onze maatschappij dan zoveel nieuwkomers opnemen zonder diepgaande veranderingen?

Honderdduizend is niet zo veel, als je het maar verdeelt over alle gemeentes. Het hangt vooral heel erg samen met hoe de politiek de eigen bevolking voorlicht.

In mijn tijd als wethouder Sport heb ik hier ook veel mee te maken gehad. De sport was toen heel conservatief en wilde eigenlijk de Marokkaanse en Turkse jongens niet opvangen, maar was er óók tegen dat ze hun eigen verenigingen oprichtten. Dan moet je daarover discussiëren, bijvoorbeeld dat je je assortiment in de kantine een beetje aanpast.

Kijk nu eens naar de zwembaden. daar komen de Marokkaanse en Turkse moslimvrouwen in hun lange jurken. De moeders kunnen zelf niet zwemmen, maar die kinderen leren het allemaal. Dat zal zich doorzetten. Het heeft tijd nodig.

Helpt het de nieuwkomers als je de schooldag verlengt met sport, muziek, toneel en museumbezoek om alle kinderen dezelfde ervaring te geven?

Nou, ik weet niet of je dat allemaal zo moet structureren, want heel veel wordt door het leven zelf geregeld. Mensen gaan toch allemaal naar dezelfde winkel. Ze zoeken allemaal het goedkoopste pakkie boter. Dus je hoeft niet alles van bovenaf te regelen.

Maar in het onderwijs moeten natuurlijk alle kinderen gelijke kansen krijgen. Bepaalde dingen moet je daarvoor aanpassen, dat is niet zo gek. Het onderwijs in Groningen zal ook wel ietsje anders zijn dan in Amsterdam.

Er kunnen hier nog jaren vluchtelingen komen. Moeten we de Europese en de Nederlandse grenzen sluiten? Kan dat überhaupt?

Nee, dat is geen oplossing, want ze komen toch. Ze komen via een smokkelroute naar Griekenland. Als Hongarije zijn grens sluit, gaan ze via Slowakije. En als dat zijn grens sluit, gaan ze via Rusland.

Je hebt het indertijd ook gezien bij de Duits-Duitse grens met de DDR, die is op een gegeven moment ook maar opengegooid. Ze waren eerst allemaal zo blij dat De Muur weg was, en nou willen ze weer een Muur bouwen. Dat is wel vreemd, hoor. Plotseling zijn ze weer voor De Muur!

Merkel zegt ‘Wir schaffen das’ en Wilders zegt ‘minder, minder’. Hoe ga je met die twee uitersten om? Verwelkomen of allemaal eruit?

Je moet uitgaan van de reële situatie, want of je nu voor of tegen bent: ze komen. Deze mensen vluchten voor de oorlogssituatie en moeten dus geholpen worden. Maar veel van degenen die zich tegen verklaren hebben vaak goede argumenten. Als in een klein dorp plotseling een paar honderd mensen worden gedropt, dan ligt dat moeilijk, waar ze ook vandaan komen. Mensen hebben in zekere zin gelijk als ze protesteren, maar extreemrechts maakt hier gebruik van.

Wij moeten duidelijk maken dat mensen in nood geholpen moeten worden. Bij ons thuis hadden wij voor de Tweede Wereldoorlog ook vluchtelingen uit Duitsland. En hoeveel Nederlanders zijn na de oorlog niet geëmigreerd naar Australië en Nieuw-Zeeland? Ook die zochten een betere toekomst, maar ze waren niet eens vluchtelingen.

Je moet argumenten vinden en hanteren die voor mensen begrijpelijk zijn. Dus het belangrijkste argument is: mensen zijn gevlucht voor het gevaar, die moet je helpen. We hebben allemaal die foto gezien van dat dode peutertje op het strand. Daar moet geholpen worden, daar kom je niet onder uit.

Je moet daarvoor een heel humane vorm vinden. Bij mij in de buurt is een vrij groot politiebureau leeggekomen. Onze bewonerscommissie heeft gezegd: daar kun je best een klein opvangcentrum voor vluchtelingen maken. Dan is het behapbaar, dan heb je een evenwicht waarin je kunt werken.

Voor de jongsten die hier aankomen vind je wel oplossingen. Die gaan naar de crèche of de kleuterschool, integreren vanzelf en als er Nederlands gesproken wordt, spreken ze Nederlands. En ouderen zullen ook hun weg wel vinden, die zullen zich aanpassen. De moeilijkste groep worden de opgroeiende jongeren, wat je ook met die radicaliserende jongeren ziet.

Denk jij dat de vluchtelingen hier tijdelijk zullen zijn en dat ze weer teruggaan?

Dat heb je niet in de hand. Als je uit Libië komt en hier een goede baan krijgt en een gezin kan onderhouden, dan blijf je. De Nederlandse ondernemers vinden dat ook prima: ‘Laat die gestudeerde lui hier maar blijven, die hebben we hard nodig.’

De keerzijde is dat degenen die blijven, weinig doen voor de ontwikkeling in hun eigen land. Die landen worden leeggeroofd van hun intellect. Het kost ook een paar duiten om hierheen te kunnen komen, en de armen blijven onder de bombardementen zitten of in de kampen.

Maar wij hoeven nog niet op alle vragen een antwoord te hebben. Het overkomt ons toch ook? Wie had enkele maanden geleden die aanslagen in Parijs verwacht? We hoeven nog niet tot in detail de oplossing te hebben. Je kunt alleen in grote lijnen zeggen dat je tegen oorlog, tegen terrorisme en voor humanitaire hulp bent.