Is een politiestaat het antwoord op aanslagen?

(redactie)

In de jaren zeventig werd West-Duitsland opgeschrikt door een reeks terreuraanslagen door de ultralinkse Baader-Meinhofgroep.

Spectaculaire ontvoeringen en executies van voormalige SS’ers zoals werkgeversvoorzitter Schleyer hielden het land in de ban. Later gaf het hoofd van het Westduitse BKA (federale recherche) als zijn mening te kennen dat het hele fenomeen van het terrorisme heel snel opgerold had kunnen worden.

Image result for armed policeMaar direct na de dramatische episode-Schleyer in najaar 1977 en de kaping in Mogadisjoe die door Westduitse commando’s werd beëindigd—terwijl Baader en Meinhof in de gevangenis in Stuttgart onder nog altijd niet geheel opgehelderde omstandigheden om het leven kwamen—waren er ook stemmen te horen die wezen op het nut van het terrorisme.

Zo verklaarde de toenmalige West-Duitse minister van Justitie Vogel (SPD) dat ‘ons volk in deze weken een nieuw en sterker gevoel over de relatie van het afzonderlijke individu ten aanzien van de staat heeft gekregen. (…) De mensen, vooral jongeren (…) hebben begrepen dat de staat, teneinde zijn functies te vervullen en het leven te beschermen, ook verplichtingen en offers mag opleggen.’

Vérgaande wetgeving

De Nederlandse minister van Binnenlandse Zaken Plasterk (PvdA) heeft dezer dagen dezelfde gedachtegang gevolgd als Vogel, toen hij samen met zijn collega van Veiligheid en Justitie Van der Steur vier wetsontwerpen indiende die de politie verregaande bevoegdheden geven om in computers te kunnen inbreken.

Deze wetsvoorstellen uit het actieprogramma Integrale aanpak Jihadisme die bij de Tweede Kamer zijn ingediend hebben nog geen naam. Maar de wet die de politie toegang moet geven tot de computers van criminelen en terroristen is de Wet Computercriminaliteit III, die al sinds 2013 in de maak is.

VVD en PvdA zullen deze wet door de Tweede Kamer kunnen loodsen, maar in de Eerste Kamer zijn daarvoor nog andere partijen nodig.

De mogelijkheden voor overheid en politie om lekken in software te gebruiken voor spionage zonder andere gebruikers tegen die lekken te waarschuwen, leiden tot een directe uitholling van de rechtsstaat. De politie kan in iemands computer komen om daar documenten te kopiëren maar ook om bijvoorbeeld nieuwe documenten te plaatsen. De politie kan ook, nog steeds volgens deze wet, tijdens het typen van een tekst al meelezen.

Dit alles komt in de nasleep van de aanslagen in Parijs. De ministers, die al langer de bevoegdheden van de politie wilden uitbreiden, achten nu het moment aangebroken om deze stap ook werkelijk te zetten—want wie zich ertegen verzet, zo is de gedachte, heeft heel wat uit te leggen.

Naar een permanente noodtoestand?

In een artikel in de Britse Independent van 6 december 2015 geeft Robert Fisk een voorbeeld van wat we ons moeten voorstellen bij uitbreiding van de bevoegdheden van de politie in de strijd tegen de terreur.

De van oorsprong Palestijnse onderzoeker van moslimradicalisme Montasser Alde’emeh, inmiddels Belgisch staatsburger, runt een centrum om terugkerende ‘radicalen’ weer in de maatschappij te integreren. Hij is de co-auteur van een toonaangevend boek over dit onderwerp, The Jihad Caravan. A Journey to the Roots of Hatred, en is uitgebreid in de media in binnen- en buitenland geweest om zijn kennis met het publiek te delen.

Op de terugweg van een lezing voor het Belgische parlement, nog onder de voor de hoofdstad geldende noodtoestand, werd Alde’emeh door de politie in Brussel aangehouden en om zijn papieren gevraagd. Ook werd hem gevraagd hoeveel talen hij spreekt, en toen hij daarbij ook Arabisch noemde verzekerde de politie hem dat dit in België niet op prijs wordt gesteld.

Toen bij onderzoek van zijn auto exemplaren van zijn boek werden aangetroffen, kreeg hij ook nog eens te horen dat het in België verboden is om boeken over de jihad in de auto te hebben, waarop hij uit de auto moest komen en zijn handen op het dak moest leggen. En toen hij weigerde het wachtwoord van zijn telefoon te geven, werd deze afgenomen en de SIM-kaart verwijderd. Zijn papieren werden na de controle in de auto teruggegooid, waarbij enkele documenten op straat terecht kwamen. Doorrijden maar!

Alde’emeh diende een klacht in, maar deze werd afgewimpeld onder verwijzing naar het feit dat er vanuit de auto gefilmd zou zijn en dat hij omstanders tegen de politie had opgehitst—een strafrechtelijk vergrijp in België.

Dit is een voorproefje van wat er kan gebeuren als de bevoegdheden van de politie zover worden uitgebreid, dat er door wetgeving of een noodtoestand gemakkelijk strenger kan worden opgetreden tegen eenieder die, desnoods op verkeerde gronden, de indruk wekt iets met radicalisme te maken te hebben.

En dan was in België nog geen wetgeving van kracht die de politie ook de bevoegdheid geeft om in iemands computer met documenten te schuiven. Want dan kan het ook nog eens gebeuren dat als iemands geschriften ten slotte als authentiek worden erkend, er op zijn of haar computer tóch een belastend document wordt aangetroffen, al was het maar om de politie vrij te pleiten.

De wet die Plasterk en Van der Steur willen invoeren, zou op het punt van inbreuk op de privacy tot de meest vergaande ter wereld behoren. Jihad-terrorisme wordt daarmee echter niet bestreden. Dat doe je niet door oorlogen tegen de islam te voeren, maar door onderwijs, werk en vertrouwen in de toekomst—ongeacht geloof, aard en gezindheid van de burgers.