Lezing Evelyne Pieiller over opkomst uiterst rechts in Europa

(redactie)

Op vrijdag 25 september jl. gaf Evelyne Pieiller een lezing aan de Alliance Française in Den Haag onder de titel ‘Geert Wilders, Marine le Pen etc. Opkomst van het populisme in Europa. Stemt men op uiterst rechts terwijl men meent de waarden van links te verdedigen?’

Pieiller is lid van de redactie van Le Monde Diplomatique, een van de laatste media in Frankrijk die niet het speeltje van een miljardair zijn (zoals bv. het dagblad Le Monde waar de ‘Diplo’ oorspronkelijk uit afkomstig was en dat sinds enkele jaren bezit is van Xavier Niel, de op zes na rijkste man van Frankrijk). Dankzij een grote gift van een in Latijns Amerika woonachtige Duitser, Günther Holzmann, hebben de ‘Vrienden van Le Monde Diplomatique’ een aandeel dat voldoende is om de onafhankelijkheid te garanderen. De lezing in Den Haag was de eerste bijeenkomst van de ‘Vrienden…’ in Nederland.

In het Berlage-kantoor van de AF aan het Kerkplein betoogde Evelyne Pieiller dat het opnieuw populaire idee van een maatschappij van kleine (cultuur-) gemeenschappen niet alleen perfect is toegesneden op ‘de markt’ maar, al even onbedoeld, ook de deur open zet voor extreem rechts.

Lees verder

Fascisme als éénmalig fenomeen?

Kees van der Pijl

In de voorbereidingsperiode van ons Comité kreeg ik van een van onze medestanders het advies om Anatomy of Fascism van Robert Paxton te lezen. Paxton, die zijn reputatie dankt aan een studie over het Vichy-regime ten tijde van de nazi-bezetting van Frankrijk, heeft met dit boek opnieuw een degelijke studie afgeleverd. Het is ook nog eens vlot geschreven. Hoe komt het dan toch dat ik wantrouwig word als ik op de kaft juichende aanbevelingen lees van de New York Times, de Washington Post en de Engelse Economist?

World War II: Before the War - The Atlantic

Het beste in Anatomy of Fascism zijn wat mij betreft de stukken over de opkomst van Mussolini. Vooral hoe de Mars op Rome in 1922, die het Italiaanse fascisme aan de macht bracht, een verregende toestand was waarbij de Duce zelf met een koffertje in Milaan was achtergebleven om snel naar Zwitersland te kunnen vluchten als het mis ging. Koning Victor Emmanuel III weigerde op advies van de rechtse legerleiding het decreet voor de noodtoestand te tekenen om de fascisten te kunnen tegenhouden en zo kwam Mussolini ten slotte ‘legaal’ aan de macht. Net als Hitler in 1933.

Er zijn echter twee elementen die wat mij betreft tégen het boek spreken.

Lees verder

Afbraak van de democratie om bezittende klasse uit de wind te houden

Kees van der Pijl

Wolfgang Streeck is directeur van het Max Planckinstituut voor Maatschappijonderzoek in Keulen en hoogleraar sociologie aan de universiteit aldaar. Met zijn boek Gekaufte Zeit, in de Engelse vertaling Buying Time, levert Streeck een belangrijke analyse van de huidige crisis. Bij iedere poging om uit die crisis te komen zijn volgens hem belangrijke elementen van de naoorlogse democratie afgebouwd. Het einde van de democratie zoals we die gewend zijn, ligt in het verschiet.

Kern van de crisistheorie in Streecks Gekaufte Zeit is de fundamentele spanning tussen kapitalisme en democratie, die na de oorlog een gelegenheidshuwelijk waren aangegaan. Aan het eind van de jaren zestig begon het kapitaal zich echter van deze democratische beperkingen te bevrijden. ‘Ont-democratisering van de economie via ont-economisering van de democratie’, wordt dit proces  genoemd in het boek waarin Streeck zijn Adorno-lezingen heeft uitgewerkt.

Adorno en zijn bekendste leerling Jürgen Habermas hebben geprobeerd na de oorlog de Frankfurter Schule, die door het nazisme in de emigratie gedreven was, weer op te bouwen. Hun crisistheorie beschouwt het kapitaal echter als een apparaat, een institutie. Maar alleen wie inziet dat het kapitaal een sociale kracht is, een ‘agentuur’ die strategisch kan denken en handelen, begrijpt hoe het zich zo’n dertig jaar na de oorlog begint te ontworstelen aan de omklemming van de democratie.

Lees verder

‘Wij’ als belichaming van de humaniteit en ‘zij’ als bron van onmenselijkheid

Dick Boer

Je kunt je natuurlijk blindstaren op de PVV van Geert Wilders. Of het Front National van Marine le Pen. Wat die zeggen is verschrikkelijk: openlijke verachting van andersgelovigen, niet omdat zij van een ander geloof zijn maar als vreemd en dus gevaarlijk kunnen worden geïdentificeerd. Je moet er ook niet aan denken dat zo’n partij aan de macht zou komen. Maar mocht Wilders niet al eens gedoogpartner van een regering zijn? En vooral: wat is het verschil tussen een VVD-fractievoorzitter die uitgeprocedeerde asielzoekers vergelijkt met de crimineel Holleeder (die trouwens nog lang niet uitgeprocedeerd is) en Wilders die zijn aanhang ‘minder, minder’ laat roepen als antwoord op zijn vraag of zij meer of minder Marokkanen willen?

Toch kun je je afvragen of dit voldoende reden is om van fascisme te spreken en nog wel van een herlevend fascisme. Bij fascisme denk je toch aan bruine horden die marcheren op de maat van antisemitisch gezang en niet aan keurig geklede dames en heren die zich beroepen op hun vrijheid van meningsuiting en juist de Islam verwerpen als een in wezen ondemocratische en gewelddadige ideologie? Maar het waren keurig geklede dames en heren die besloten een democratisch gekozen regering geen enkele kans te geven de humanitaire crisis in hun land enigszins humaan op te lossen. En het zijn keurig geklede dames en heren die niets beters weten te verzinnen dan ons voor te houden dat er voor een politiek die de mensen laat opdraaien voor een crisis waar zij zelf part noch deel aan hebben, geen alternatief bestaat. Zij vertegenwoordigen een maatschappij die gebaseerd is op ongelijkheid en belijden de gelijkheid van alle mensen als een algemeen mensenrecht.

Lees verder