Varoufakis klapt uit de school over ‘democratie’ Eurogroep

(redactie)

In het augustusnummer van Le Monde Diplomatique vertelt Yanis Varoufakis, de inmiddels afgetreden minister van Financiën van de Syriza-regering, wat zich heeft afgespeeld in de vergaderzalen van het overleg van de ministers van Financiën van de Eurozone (de Eurogroep). Het is een grimmig verslag van hoe de afschaffing van de democratie op dit niveau haar beslag heeft gekregen.

Inmiddels is Syriza uiteengevallen onder druk van het aan Griekenland opgelegde dictaat: de nog aangezette versie van een bezuinigingspolitiek die economisch absurd en sociaal rampzalig is. De neo-fascisten van Gouden Dageraad hebben in het parlement het nieuwe akkoord demonstratief in tweeën gescheurd en kunnen de onvrede mobiliseren over de toestroom van migranten. Als deze neo-fascisten bij nieuwe verkiezingen versterkt uit de bus komen, mogen de Duitse minister van Financiën Schäuble en zijn Nederlandse collega Dijsselbloem die tevens voorzitter is van de Eurogroep zich dat aanrekenen.

Onder de kop ‘Hun enige doel was ons te vernederen’ verhaalt Varoufakis wat hem overkwam in het overleg dat zich tussen eind januari en juni heeft voortgesleept.

Op 30 januari meldde Dijsselbloem zich als eerste. Het gesprek was volgens Varoufakis pas enkele minuten gaande, of Dijsselbloem vroeg hem al naar de plannen van de Griekse regering met het door haar voorgangster ondertekende memorandum van IMF, Europese Commissie en Europese Centrale Bank (‘de Troika’). Varoufakis antwoordde dat zijn partij, na vijf jaren waarin het nationaal inkomen met een derde gedaald was, gekozen was om de onderhandelingen hierover te heropenen en een herziening te vragen.

Het antwoord van Dijsselbloem liet er geen twijfel over bestaan: ‘ Dat zal niet gaan. Het is het memorandum, of anders is het programma van de baan.’ In het laatste geval zou de ECB de financiering van de Griekse banken stopzetten en deze hiermee dwingen de loketten en geldautomaten te sluiten. Met andere woorden: gehoorzamen, of we draaien de geldkraan dicht. Dat zou de toon van de ‘onderhandelingen’ blijven.

Men vergeet wel eens dat óók de Franse president Hollande is verkozen vanwege zijn belofte de bezuinigingspolitiek om te buigen—al was één bezoek aan Merkel voldoende om daar verder geen gevolg aan te geven. Toch was het op 11 februari op de eerste bijeenkomst van de Eurogroep de Franse minister van Financiën Michel Sapin, die in overweging gaf om weliswaar het memorandum te honoreren, maar ook het recht van een volk te erkennen om een regering op te dragen daarin wijzigingen aan te brengen.

Niet zomaar naar verkiezingen luisteren

Schäuble wees dit af met de woorden: ‘We kunnen niet toelaten dat verkiezingen zomaar van alles gaan veranderen’. Daarom sprak hij ook zijn veto uit toen Varoufakis voorstelde om in het slotcommuniqué het memorandum aan te duiden als ‘aangepast’. Dijsselbloem waarschuwde Varoufakis nogmaals dat als hij hieraan vasthield, binnen 14 dagen sluiting van de banken zou volgen; waarop Tsipras zijn minister opdracht gaf de zitting te verlaten zonder een akkoord over het communiqué.

Dijsselbloem bracht zijn dreigement niet tot uitvoering—nog niet. Maar het leidde er wel toe dat de kapitaalvlucht uit Griekenland sterk toenam, net als een maand vóór de verkiezingen, toen vertegenwoordigers van de nog zittende regering en de gouverneur van de nationale bank een mini-bankencrisis hadden uitgelokt om de dreigende overwinning van Syriza te saboteren.

In de voortgaande onderhandelingen met de Eurogroep werden telkens de Griekse voorstellen om onder meer de belastingontduiking te bemoeilijken van tafel geveegd. In plaats daarvan moesten de BTW, de pensioenen en het arbeidsrecht worden aangepast. Nog was daarover geen overeenstemming bereikt of de privatiseringen kwamen op tafel.

Alle tegenvoorstellen van Varoufakis en de regering in Athene werden afgedaan als ‘zwak’, ‘slecht uitgedacht’ en ‘weinig geloofwaardig’. Wat hij bij volgende bijeenkomsten ook probeerde uit te leggen over de constructiefouten in de Eurozone die tot deze situatie hadden geleid, werd zonder uitzondering weggewuifd, waarbij men zich vooral geïrriteerd toonde over het feit dat hij zijn collega’s ‘de les wilde lezen’. Nu ja, hij weet er immers ook echt iets van af.

Op 25 juni werd Varoufakis voor de keus gesteld: het pakket accepteren zoals de Troika het wilde, of geen akkoord. De toon verhardde zelfs, vooral op het punt van de BTW. ‘Hadden we ook daarvoor nog getekend,’ aldus Varoufakis, ‘dan had dat de laatste resten van de Griekse sociale staat vernietigd. Maar men wilde van ons een spectaculaire capitulatie, die voor de ogen van de wereld duidelijk zou maken dat we door de knieën waren gegaan.’

Voorzitter beslist

Op 26 juni kondigde premier Tsipras het referendum aan waarbij uiteindelijk een ruime meerderheid tegen de nieuwe overeenkomst zou stemmen.

Op 27 juni woonde Varoufakis zijn laatste Eurogroep-zitting bij, en inmiddels was ook de sluiting van de banken een feit. Toen Dijsselbloem op deze zitting bekendmaakte dat er die avond een vervolgbijeenkomst zou plaatsvinden, maar zonder Varoufakis, tekende de laatste uiteraard protest aan. Daarop werd hem meegedeeld dat de Eurogroep een informeel orgaan is zonder juridische status en dat de voorzitter (de inmiddels herkozen Dijsselbloem) derhalve door geen enkel geschreven statuut gehinderd wordt bij zijn beslissingen.

Griekenland heeft gecapituleerd, aldus Varoufakis, maar als met deze methoden de EU overeind moet worden gehouden, is het ’t Europese project dat de nederlaag heeft geleden.