Dijsselbloem en co wurgen de Grieken

Kees van der Pijl (in Trouw, 6 juli 2015)

© epa. De Griekse bevolking viert feest in Athene na de uitslag van het referendum.

Opinie: De euro is opgezet om zwakke economieën zich te laten aanpassen aan de Duitse exportmachine, stelt Kees van der Pijl. Nu het misgaat, krijgen gewone mensen de rekening

De strijd om Griekenland los te maken van het Ottomaanse Rijk dateert van de jaren twintig van de negentiende eeuw en maakte in Europa veel solidariteit los. De dichter Lord Byron, die met zijn eigen brigade de onafhankelijkheidsbeweging versterkte, waarschuwde de Grieken dat ze door onderlinge verdeeldheid hun zelfstandigheid weer konden verspelen. En zo ging het. Maar ondanks bezetting, dictatuur, en nu een economisch wurgregime, is de geest van verzet nooit gedoofd.

Na de val van de kolonels schortte Griekenland zijn lidmaatschap van de militaire tak van de Navo op en richtte zich op Europa

De Syriza-regering heeft met haar eis tot schadevergoeding voor de Duitse bezetting deze geschiedenis er weer bij gehaald. Ook wees zij erop dat West-Duitsland in 1953 de helft van de uitstaande schulden en herstelbetalingen van twee wereldoorlogen mocht wegstrepen. Maar dat was om de Bondsrepubliek in de Koude Oorlog mee te krijgen. Voor links gelden andere regels.

Dat bleek toen van 1967 tot 1974 een kolonelsregime aan de macht was. Coupleider Giorgios Papadopoulos was een nazicollaborateur die na de oorlog door de CIA was gerekruteerd. Duizenden van linkse sympathieën verdachte Grieken werden gearresteerd en velen gemarteld. Honderdduizenden emigreerden.

Humanitaire ramp
Deze ervaring staat diep in het geheugen van de Grieken gegrift, ook van hen die het prima vonden dat er werd afgerekend met progressieve krachten. De neonazipartij Gouden Dageraad, die in de politie veel aanhang heeft, zet die traditie voort.

Na de val van de kolonels schortte Griekenland zijn lidmaatschap van de militaire tak van de Navo op en richtte zich op Europa, dat dankzij de betoonde solidariteit uit kleine landen als Nederland veel goodwill genoot. In 2001 trad het toe tot de eurozone. Voor een relatief zwakke economie als de Griekse hield dit grote risico’s in, want de euro heeft geen mechanisme om overschotten en tekorten met elkaar in evenwicht te brengen.

 In plaats van deze realiteiten onder ogen te zien, zijn de Duitse minister Schäuble, de Nederlandse minster Dijsselbloem en de hunnen voortgegaan op het pad van de economische afbraak

Uitgerekend Gianis Varoufakis heeft dit beschreven in zijn knappe boek ‘The Global Minotaur’ uit 2011, dus van voordat hij minister werd. Ook in het systeem van Bretton Woods van 1944, dat op een goud-dollarstandaard was gebaseerd, ontbrak zo’n mechanisme.

Maar toen de VS in 1971 niet meer aan zijn betalingsverplichtingen kon voldoen en de dollar loskoppelde van de gouddekking, bleek de rest van de wereld bereid de dollar als internationaal betaalmiddel te accepteren en de Amerikaanse tekorten te blijven financieren.

Kaartenhuis
Die luxe heeft Griekenland niet. En de eurozone ook niet, want de euro is niet opgezet als alternatief voor de dollar, zoals velen denken, maar om de zwakkere economieën te dwingen zich aan te passen aan de Duitse exportmachine. Als dat tekorten opleverde, kon er worden geleend bij de banken, die de leningen verpakten in ‘financiële produkten’ om mee te speculeren – totdat het kaartenhuis in 2008 instortte en de banken door de overheden moesten worden gered.

De rekening dáárvoor, en voor de constructiefouten in de eurozone, werd vervolgens de bevolkingen gepresenteerd, met het verzoek lonen, pensioenen en sociale zekerheid aan te passen. In Griekenland is dat op een humanitaire ramp uitgelopen.

In plaats van deze realiteiten onder ogen te zien, zijn de Duitse minister Schäuble, de Nederlandse minster Dijsselbloem en de hunnen voortgegaan op het pad van de economische afbraak en hebben ze geprobeerd Syriza met alle middelen onderuit te halen.

Krijgt Griekenland ooit lucht?

Kees van der Pijl: emeritus hoogleraar politieke economie, University of Sussex