Yanis Varoufakis over de crisis in de Eurozone

Kees van der Pijl

De minister van financiën van de Syriza-regering van Griekenland, Varoufakis, heeft twee jaar geleden een boek gepubliceerd, The Global Minotaur, dat fascinerende achtergrondinformatie bevat over de huidige Eurocrisis.

De Eurozone bevat net als de naoorlogse kapitalistische wereldeconomie een fundamentele constructiefout, aldus Varoufakis. Er is geen mechanisme waarmee tussen de landen die exportoverschotten genereren (Duitsland, Nederland, enz.) en de Eurolanden die dit overschot opnemen (Frankrijk en de Zuideuropese landen), de balans kan worden hersteld. Het enige wat de deficiet-landen kunnen doen is ingaan op het aanbod om hun tekorten bij banken te financieren uit het gestaag oplopende betalingsbalansoverschot van de surpluslanden. De Griekse staatsschuld is dan ook alleen maar ‘Grieks’ omdat het land altijd de zwakste economie in deze onevenwichtige structuur van de Eurozone was. Het is ook geen schuld ‘aan Duitsland’ of Nederland zoals de politiek en de media hier niet ophouden te beweren, maar aan de banken. ‘Wij’ betalen niet aan Griekenland maar aan de banken.

Dat de crisis niet zoals ‘onze’ Jeroen D. meent, een recessie is maar een crisis zoals de Grote Depressie, die pas door de Tweede Wereldoorlog werd opgelost, maakt het alleen maar griezeliger. Sinds 2008 worden we geregeerd door het failliete bankkapitaal (Hitler kwam aan de macht met steun van het failliete deel van het Duitse kapitaal dat zich in het Harzburger Front al vóór 1933 achter hem had geschaard). Ook nu zijn de zgn. wetten van de markt terzijde geschoven. De banken hebben zich laten ‘redden’ door de staten die zich daartoe diep in de schulden hebben moeten steken; vervolgens dicteren ze de crisispolitiek, nl. bezuinigingen. Tegelijk woeden er onbeheersbaar geworden oorlogen in het Midden Oosten en Noord-Afrika en staat de NAVO aan de Russische grenzen.

Is de Minotaurus dodelijk gewond in de crisis?

Het ontbreken van een ‘surplus recycling mechanism’ is na de oorlog ook kenmerk geweest van de wereldeconomie, aldus Varoufakis.

Eerst waren de Verenigde Staten de surpluseconomie. Met het handels- en betalingsoverschot werden West-Duitsland en Japan weer op de been geholpen en financierde Washington de strijd tegen het communisme. Wapenwedloop met de USSR, oorlog in Korea en toen Vietnam, en ertussendoor militaire staatsgrepen in landen waar de verkeerde regering aan de macht was, dus Brazilië, Indonesië, Chili, Argentinië en in Europa, Griekenland (in 1967) en Turkije. In 1971 waren de kosten zover opgelopen dat het dubbele overschot van de VS was omgeslagen in een handelstekort en kon de gouddekking van de dollar niet meer gehandhaafd worden. Er was geen mechanisme om het surplus te ‘recyclen’, dus stortte het stelsel in.

Dit werd vervangen door de Minotaurus, het mythologische monster op Kreta dat gevoed werd met mensenoffers uit Athene. De VS lieten hun tekorten bewust oplopen, waarbij het betalingsbalanstekort werd gedekt middels investeringen uit de rest van de wereld en door beleggingen in Amerikaanse staatsobligaties (zolang de dollar wereldreservemunt blijft, is de VS relatief ongevoelig voor een kredietlimiet—alleen de federale schuld staat al op meer dan $18 triljoen). Daarnaast werd Amerika consument-in-laatste-instantie, zodat industriële exportreuzen, Duitsland, Japan en na 2003, China, op volle toeren konden draaien. Consumptie die dankzij consumentenkrediet op een niveau van ongeveer 6 procent boven het eigen nationaal produkt bleef hangen, en zolang het duurde, de wereldeconomie op gang hield. Het smeermiddel was de ademenbenemende expansie van de financiële sector die pyramides van frauduleuze waardepapieren bouwde, met de bekende afloop.

Sinds de crisis van 2008 is de Amerikaanse markt ten opzichte van de trend met bijna een kwart verkleind, buitenlandse investeringen met 56 procent, en de buitenlandse kredietverlening aan Amerikaanse bedrijven omgeslagen van een half triljoen naar negatief. Van de vier poten van de Minotaurus is alleen de aankoop door het buitenland van staatsobligaties, vooral door China, overeind gebleven.

Is er een oplossing voor Europa?

Varoufakis stelt voor om a) een deel van de schulden van Griekenland kwijt te schelden (niet zo uniek als het klinkt: de Duitse schulden, veroorzaakt door twee wereldoorlogen, werden in de Koude Oorlog ook grotendeels afgeschreven); b) invoeren van Euro-obligaties die schulden tot aan 60 procent van het nationaal inkomen financieren zodat ook de zwakke broeders tot dat niveau van het krediet van de sterke profiteren (meer is voor eigen rekening); en c) inschakelen van de Europese Investeringsbank die twee keer zoveel kapitaal ter beschikking heeft als de Wereldbank, om door investeringen de economieën van de tekortlanden weer aan de praat te krijgen.

Waarom gebeurt dit dan niet? Omdat Duitsland en de surpluslanden dan hun macht om Frankrijk en de tekortlanden hun wil op te leggen, zouden inleveren. Een macht die op drijfzand rust en Europa uit elkaar scheurt. Toch zal de Eurozone een ‘surplus recycling mechanisme’ moeten hebben zodat tekorten kunnen worden weggewerkt in plaats van eindeloos op te lopen terwijl economieën afgebroken worden. Keynes stelde een dergelijk plan al voor in 1944 maar Washington wees het af. En toen de directeur van het IMF, Dominique Strauss-Kahn, in een BBC-interview in 2011 voorstelde het Keynes-plan alsnog in te voeren, was hij binnen twee weken door een schandaal afgezet.

 

Varoufakis, Yanis. 2013 [2011]. The Global Minotaur. America, Europe and the Future of the Global Economy [rev. ed]. London: Zed Books.